2. Aşık Şenlik'in Dönemi ve Toplumsal Bilinç Oluşumundaki Rolü

Aşık Şenlik'in yaşadığı dönem, Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılma sürecine girdiği, özellikle de Kars ve çevresinin sürekli sınır savaşlarına ve işgal tehlikesine maruz kaldığı kritik bir zamana denk gelir. Bu zorlu coğrafya, onun sanatında güçlü bir kimlik ve vatan şuurunun oluşmasında temel rol oynamıştır. O, sıradan bir ozan olmanın ötesinde, halkın duygularına tercüman olan bir nevi sözcü ve moral kaynağıdır. Şiirlerinde, savaşın yıkıcılığı karşısında halkı manevi değerlere, birlik ve beraberliğe çağırmış; böylece toplum bilincinin ve direniş ruhunun beslenmesine hizmet etmiştir.2

3. “Koçaklama” Şiirindeki Temaların Analizi

"Koçaklama," âşık edebiyatında coşku, yiğitlik ve kahramanlık temalarını işleyen epik bir şiir türüdür. Aşık Şenlik’in Koçaklaması, dönemin vatan savunması ruhunu en güçlü şekilde yansıtan metinlerden biridir. Onun vatanseverliğinin en güçlü ifadesi, Rus işgali sırasında yazdığı “93 Koçaklaması (Vermeniz Düşmana)” adlı destandır. Bu şiirde, canı pahasına da olsa vatanın düşmana verilmeyeceği düşüncesini işlemiş ve tüm İslam âlemine seslenmiştir:

"Ehl-i İslam olan işitsin bilsin, Can sağ iken yurt vermerih düşmana. İsterse Uruset ne ki var gelsin, İşde boynum sal kılıç Doğruyu söyler dilim."kıtasıyla başlayan ve bayatısı “Pâyidar olmaz zâlim/Yiğide neyler ölüm/İş te boynum, sal kılıç/ Doğruyu söyler dilim”. 3.4

 3.1. Vatan Bilincinin Tahlili

Şenlik, Koçaklamasında vatan sevgisini soyut bir kavram olmaktan çıkarıp, somut bir direniş çağrısına dönüştürür. Düşman karşısında çekilme ve teslimiyet yerine, canını feda etme (şehitlik) bilincini ön plana çıkarır. Bu şiirlerdeki vatan şuuru, sadece toprağa bağlılık değil, aynı zamanda o topraklar üzerinde yaşayan milletin namusunu ve inancını koruma azmiyle özdeşleşir. Şair, halkı yiğitliğe davet ederken, vatanın kutsallığına vurgu yaparak mücadeleyi dini bir cihad mertebesine taşır.

“Kılıçlar çekilmiş, döner al kanlar,” gibi ifadelerle savaşın çetinliğini betimlerken, düşmana karşı birlik olmanın ve Anadolu’nun değerlerini korumanın kutsal bir görev olduğu mesajını verir. Bu şuur, zor zamanda halkın dayanışmasını sağlamıştır.5

3.2. Tasavvufi ve Dini Unsurlar

Aşık Şenlik’in Koçaklaması, epik (koçaklama) ve didaktik (öğretici) unsurları birleştirirken, arka planda güçlü bir İslami ve tasavvufi-dini altyapı barındırır. Vatan uğruna ölmeyi "Hakk'a yürüme" ve "şehitlik" makamıyla ilişkilendirerek mücadeleyi dünyevi bir kaygıdan öte, ahireti kazandıran bir eyleme dönüştürür.

Şiirlerinde görülen tasavvufi unsurlar, derin bir teslimiyet ve tevekkül hissiyle birleşir. Ozan, savaşın kaosunda bile ilahi adalete olan inancını korur. Koçaklamadaki coşku, sadece kaba bir kuvvet gösterisi değil, aynı zamanda ilahi rızayı kazanma amacına hizmet eden, manevi bir heyecandır. Bu yönüyle Şenlik hem bir halk ozanı hem de toplumu aydınlatan bir derviştir.

3.3. Allah Sevgisi ve İnsani Değerler

Şenlik’in şiirlerindeki Allah sevgisi, Koçaklamada bile belirgindir. Savaş teması, yaratana olan derin bağlılıktan ve O’nun adaletine olan güvenden güç alır. O’nun Koçaklaması'nda;

1.    Tevekkül: Sonucun yalnızca Allah'tan beklendiği güçlü bir tevekkül inancı vardır.

2.    Adalet Arayışı: Vatanın işgal edilmesi karşısında dahi, adil olanın Allah’ın katında makbul olacağı inancı vurgulanır.

3.    Ahlaki Sınırlar: Savaşta bile olsa dürüstlük, mertlik ve ahlaki sınırlar içinde kalma gerekliliği, Allah sevgisinin bir yansıması olarak işlenir. Bu sevgi, kuru bir ibadetten çok, hayata ve vatan savunmasına yayılan kapsayıcı bir inançtır.

Bu derin bağlılık, Aşık Şenlik'in sadece bir savaşçı ruhu değil, aynı zamanda maneviyatı yüksek, erdemli bir insan tipini idealize ettiğini gösterir.

4. Sonuç

Aşık Şenlik, "Koçaklama" şiirleriyle döneminin sosyo-politik ve manevi atmosferini ustalıkla yoğurmuştur. Müzik kültürüne bıraktığı miras, sadece ezgilerden ibaret olmayıp, aynı zamanda Koçaklama'sındaki güçlü vatan şuuru, derin tasavvufi unsurlar ve sarsılmaz Allah sevgisiyle, sonraki kuşaklara onur, adalet ve kimlik bilinci aşılamıştır. Onun sanatı, halkın ruhunu besleyen, zor zamanlarda dahi umut aşılayan bir destan niteliğindedir.

Dipnotlar

1.Kaya, Doğan. Âşık Edebiyatı Tarihi. Ötüken Yayınları, İstanbul, 2007, s. 115. (Aşık Şenlik'in genel edebi kişiliği ve etkisi üzerine).

2. Aras, Ferhat. “Aşık Şenlik ve 93 Harbi’nin Halk Bilincine Etkisi”. Türk Halk Kültürü Araştırmaları Dergisi, Cilt 12, Sayı 3, 2018, s. 45-48. (Dönem ve toplumsal bilinç rolü üzerine).

3. Çobanoğlu,Özkul. “İşgal Edilen Vatan Topraklarında Âşık Edebiyatı’nın İşlevleri ve Âşık Şenlik” Millî Folklor. Yıl:11, S.42. Sf.89-42.

4.Kirzioğlu, M. Fahrettin.” Edebiyatımız’da Kars. Işıl Matbaası. İstanbul: 1958. Sf.74.”

5.Alptekin, Ali. “Koçaklamalar ve Aşık Şenlik”. Akçağ Yayınevi, Ankara, 2005, s. 72-74. (Koçaklama metnindeki vatan ve direniş temaları üzerine).

Kaynaklar

1.Alptekin, Ali. Koçaklamalar ve Aşık Şenlik. Akçağ Yayınevi, Ankara, 2005.

2.Aras, Ferhat. “Aşık Şenlik ve 93 Harbi’nin Halk Bilincine Etkisi”. Türk Halk Kültürü Araştırmaları Dergisi, Cilt 12, Sayı 3, 2018, ss. 45-55.

3.Kaya, Doğan. Âşık Edebiyatı Tarihi. Ötüken Yayınları, İstanbul, 2007.

4.Kirzioğlu, M. Fahrettin.” Edebiyatımız’da Kars. Işıl Matbaası. İstanbul: 1958. Sf.74.”

Dr. Murat Karabulut – Köşe Yazarı
Gazete Ankara Dijital Haber Portalı
E-posta: mkarabulut@gazeteankara.com.tr
www.gazeteankara.com.tr
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”