Sevgili okurlarım,

Bu yazı dizisinde Türkiye'nin uzun yıllardır karşı karşıya bulunduğu Orta Gelir Tuzağı'nı, bu tuzağın nedenlerini ve çözüm yollarını ele almaya çalıştım. İlk yazılarımda sorunun temelinde insan kaynağı, sanayi altyapısı ve politika yapıcıların rolünü değerlendirdim. Son yazımda ise enerji teknolojilerinin kalkınmadaki stratejik önemine dikkat çektim.

Şimdi ise belki de serinin en kritik sorusunu sormanın zamanı geldi:

Türkiye, enerji teknolojilerini kullanarak Orta Gelir Tuzağı'nı aşabilir mi?

Benim cevabım nettir:

Evet, aşabilir. Ancak bunun yolu enerjiyi tüketmekten değil, enerji teknolojisi geliştirmekten geçmektedir.

Yüksek Gelirin Arkasında Yüksek Teknoloji Var

Bugün dünya ekonomisinde söz sahibi olan ülkelere baktığımızda ortak bir özellik görüyoruz. Bu ülkeler yalnızca üretim yapan ülkeler değildir. Aynı zamanda yüksek teknoloji geliştiren, patent üreten, bilgi ihraç eden ve küresel standartları belirleyen ülkelerdir.

ABD, Almanya, Japonya, Güney Kore ve son yıllarda Çin'in yükselişi dikkatle incelendiğinde, ekonomik başarılarının arkasında ileri teknoloji alanlarına yaptıkları uzun vadeli yatırımların bulunduğu görülmektedir.

Bu alanlardan biri ve belki de en stratejik olanı nükleer teknolojidir.

Nükleer enerji çoğu zaman yalnızca elektrik üretimi olarak algılanmaktadır. Oysa nükleer teknoloji bundan çok daha fazlasıdır.

Nükleer teknoloji; ileri malzeme bilimi, yüksek hassasiyetli üretim, yapay zekâ uygulamaları, kontrol sistemleri, radyasyon teknolojileri, hesaplamalı mühendislik, süper bilgisayar uygulamaları ve yüksek nitelikli insan kaynağı demektir.

Başka bir ifadeyle nükleer teknoloji geliştirebilen bir ülke, aynı zamanda birçok ileri teknoloji alanında da rekabet edebilecek bir altyapı oluşturmuş demektir.

Bu nedenle nükleer enerji yalnızca bir enerji yatırımı değil, aynı zamanda bir kalkınma yatırımıdır.

Asıl Mesele Santral Değil, Teknoloji Sahibi Olmaktır

Türkiye bugün Akkuyu Nükleer Güç Santrali ile önemli bir adım atmıştır. Ancak asıl mesele santral sahibi olmak değil, teknoloji sahibi olmaktır.

Bir ülke nükleer santral satın alabilir.

Ancak nükleer teknoloji satın alınamaz.

Teknoloji ancak geliştirilir.

İşte bu noktada dünyada yeni bir dönem başlamaktadır.

Geleneksel büyük nükleer santrallerin yanında artık Küçük Modüler Reaktörler (SMR) ve Ergimiş Tuz Reaktörleri (MSR) gibi yeni nesil sistemler konuşulmaktadır.

Bu teknolojiler henüz gelişim aşamasındadır.

Yani oyun yeniden kurulmaktadır.

Ve belki de Türkiye'nin önündeki en büyük fırsat burada yatmaktadır.

SMR ve MSR: Küresel Yarış Henüz Bitmedi

Geçmişte otomotivde, mikroişlemcilerde veya bilgisayar teknolojilerinde geç kalan ülkelerin sonradan liderlik yarışına katılması oldukça zordu. Ancak SMR ve MSR gibi yeni nesil enerji teknolojilerinde küresel yarış henüz tamamlanmış değildir.

Bu durum Türkiye için tarihi bir fırsat sunmaktadır.

Eğer bugün doğru planlama yapılırsa; üniversiteler, araştırma merkezleri, sanayi kuruluşları ve kamu kurumları ortak hedefler etrafında buluşturulabilirse Türkiye bu alanda bölgesel bir teknoloji merkezi haline gelebilir.

Bu kolay mıdır?

Elbette değildir.

Ancak imkânsız da değildir.

Savunma Sanayiindeki Deneyim Enerji Teknolojilerine Taşınabilir

Savunma sanayisinde elde edilen başarılar bunun mümkün olduğunu göstermiştir. Bir zamanlar dışa bağımlı olunan birçok sistem bugün yerli ve millî imkânlarla geliştirilebilmektedir. Aynı yaklaşım enerji teknolojileri için de uygulanabilir.

Özellikle nükleer enerji alanında geliştirilecek insan kaynağı, araştırma altyapıları, test merkezleri, malzeme teknolojileri ve yazılım sistemleri yalnızca enerji sektörüne değil; makine imalatından havacılığa, savunmadan yapay zekâ uygulamalarına kadar çok geniş bir ekosistemi besleyecektir.

Bu nedenle nükleer teknolojiler yalnızca bir sektör değil, teknoloji geliştirme platformu olarak görülmelidir.

Orta Gelir Tuzağından Çıkış Uzun Vadeli Bir Vizyon Gerektiriyor

Burada önemli olan bir başka konu da vizyondur.

Orta Gelir Tuzağı'ndan çıkış kısa vadeli ekonomik tedbirlerle mümkün değildir. Bu süreç nesiller boyunca devam edecek bilim ve teknoloji politikaları gerektirir.

Bugün atılan bir adımın sonucu belki on yıl sonra alınacaktır.

Ancak büyük ülkeler tam da bu nedenle büyüktür.

Çünkü gelecek seçimleri değil, gelecek nesilleri düşünerek hareket ederler.

Türkiye'nin de artık günlük tartışmaların ötesine geçerek 2053 ve 2071 perspektifleriyle düşünmesi gerekmektedir.

Nasıl bir ülke olmak istiyoruz?

Teknoloji satın alan mı?

Yoksa teknoloji geliştiren mi?

Enerji ithal eden mi?

Yoksa enerji teknolojisi ihraç eden mi?

Bu soruların cevabı yalnızca enerji politikalarını değil, ekonomik geleceğimizi de belirleyecektir.

Bilim, Teknoloji ve Yüksek Katma Değerli Üretim

Bu yazı dizisinin sonunda geldiğim nokta şudur:

Türkiye'nin Orta Gelir Tuzağı'ndan çıkışının anahtarı; bilim, teknoloji ve yüksek katma değerli üretimdir.

Enerji teknolojileri ise bu dönüşümün en güçlü taşıyıcılarından biridir.

Özellikle SMR ve MSR gibi yeni nesil nükleer teknolojiler, Türkiye'nin sadece enerji alanında değil, mühendislikte, sanayide, Ar-Ge'de ve yüksek teknolojide sıçrama yapabilmesi için önemli bir fırsat sunmaktadır.

Elbette tek başına hiçbir teknoloji bir ülkeyi zenginleştirmez.

Ancak doğru insan kaynağı, güçlü sanayi altyapısı ve kararlı devlet politikaları ile desteklenen teknolojiler ülkelerin kaderini değiştirebilir.

Tarih bize göstermektedir ki kalkınmanın yolu hamasetten değil, bilimden; sloganlardan değil, üretimden; tüketmekten değil, teknoloji geliştirmekten geçmektedir.

Geleceği Tüketen Değil, Geleceği Tasarlayan Türkiye

Türkiye'nin önünde yeni bir yol ayrımı bulunmaktadır.

Bu yol ayrımında vereceğimiz kararlar yalnızca bugünü değil, çocuklarımızın ve torunlarımızın yaşayacağı Türkiye'yi de şekillendirecektir.

Ben inanıyorum ki Türkiye; aklı, bilimi, mühendisliği ve üretimi merkeze alan bir anlayışla hareket ettiği takdirde Orta Gelir Tuzağı'nı aşabilir ve yüksek gelirli ülkeler liginde hak ettiği yeri alabilir.

Yeter ki geleceği tüketen değil, geleceği tasarlayan bir ülke olmayı hedefleyelim.

Son Söz

"21. yüzyılda ülkelerin zenginliği yeraltındaki kaynaklarla değil, zihinlerindeki bilgi ve geliştirdikleri teknolojilerle ölçülecektir."

Prof. Dr. Hacı Mehmet Şahin
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
Gazete Ankara Dijital Haber Portalı | Köşe Yazarı
hmsahin@gazeteankara.com.tr