Sevgili okurlarım,

Son birkaç yazımda, Türkiye'nin uzun yıllardır karşı karşıya bulunduğu ve kalkınma sürecimizi doğrudan etkileyen Orta Gelir Tuzağı (OGT) konusunu ele almaya çalıştım. Yaklaşık 12-13 yıl önce Gazi Üniversitesi'nde ve Üniversite-Sanayi İş Birliği kapsamında verdiğim seminerlerde de sıklıkla dile getirdiğim bu konu, aradan geçen yıllara rağmen önemini korumakla kalmamış, bugün çok daha kritik bir hâle gelmiştir.

Önceki yazılarımda Orta Gelir Tuzağı'nın ne olduğunu, ülkeleri nasıl etkilediğini ve Türkiye'nin bu süreçte karşı karşıya olduğu riskleri değerlendirmiştim. Bu yazıda ise meselenin en önemli boyutuna, yani çözüm yollarına odaklanmak istiyorum.

Kanaatimce Türkiye'nin Orta Gelir Tuzağı'ndan çıkışını belirleyecek üç temel unsur bulunmaktadır:

Nitelikli insan kaynağı, güçlü sanayi altyapısı ve vizyon sahibi politika yapıcılar.

Bu üç unsurun bir araya gelmediği hiçbir kalkınma modelinin başarıya ulaşması mümkün değildir.

Kalkınmanın Temeli: Nitelikli İnsan Kaynağı

Öncelikle insan kaynağından başlayalım.

Bir ülkenin en büyük zenginliği sahip olduğu doğal kaynaklar değil, yetişmiş insan gücüdür. Petrolü olmayan Japonya'nın, doğal kaynakları son derece sınırlı olan Güney Kore'nin ve Singapur'un bugün ulaştıkları seviyenin arkasında güçlü insan kaynağı bulunmaktadır.

Artık ekonomik rekabet ucuz iş gücü üzerinden değil; bilgi, teknoloji ve inovasyon üzerinden yürümektedir. Yapay zekâ, yarı iletkenler, ileri malzemeler, biyoteknoloji, nükleer teknolojiler ve dijital dönüşüm gibi alanlarda söz sahibi olmak isteyen ülkelerin, öncelikle bu teknolojileri geliştirebilecek insan gücünü yetiştirmeleri gerekmektedir.

Bu nedenle eğitim sistemimizin yalnızca diploma veren değil; sorgulayan, araştıran, tasarlayan ve çözüm üreten bireyler yetiştiren bir yapıya dönüşmesi hayati önem taşımaktadır.

Ancak eğitim tek başına yeterli değildir.

Bilginin Ekonomik Değere Dönüşmesi: Güçlü Sanayi

Nitelikli insan kaynağının ürettiği bilgi ve teknolojinin ekonomik değere dönüşebilmesi için güçlü bir sanayi altyapısına ihtiyaç vardır.

Üniversitelerde geliştirilen bilgilerin raflarda kalmaması, laboratuvarlardan çıkarak üretime dönüşmesi gerekmektedir. İşte bu noktada sanayinin rolü ortaya çıkmaktadır. Güçlü bir sanayi altyapısı olmayan ülkelerde bilimsel bilgi ekonomik karşılık bulamaz.

Türkiye son yıllarda özellikle savunma sanayii başta olmak üzere çeşitli alanlarda önemli başarılar elde etmiştir. Bu başarılar göstermektedir ki doğru hedefler belirlendiğinde, sanayi ve akademi aynı amaç doğrultusunda çalıştığında ülkemiz dünya ölçeğinde sonuçlar üretebilmektedir.

Ancak bu başarıların belirli sektörlerle sınırlı kalmaması gerekir. Yüksek katma değerli üretim kültürü; makine, elektronik, enerji teknolojileri, ileri malzemeler, yazılım ve diğer stratejik sektörlere de yayılmalıdır.

Çünkü Orta Gelir Tuzağı'ndan çıkışın yolu daha fazla üretmekten değil, daha yüksek değer üretmekten geçmektedir.

Stratejik Başarı İçin Vizyon Sahibi Politikalar

Üçüncü ve belki de en kritik unsur ise politika yapıcılardır.

Çünkü eğitim sistemini şekillendiren de, sanayi politikalarını belirleyen de, uzun vadeli kalkınma hedeflerini ortaya koyan da devlet mekanizmasıdır.

Burada özellikle vurgulamak istediğim husus şudur:

Orta Gelir Tuzağı meselesi, günlük siyasi tartışmaların çok ötesinde stratejik bir kalkınma konusudur.

Bu nedenle politika yapıcıların bu kavramı bütün boyutlarıyla anlamaları ve kısa vadeli politik kazanımlar yerine uzun vadeli kalkınma hedeflerine odaklanmaları gerekmektedir.

Bir ülkenin geleceği seçim dönemleriyle değil, nesiller boyunca sürdürülecek kalkınma stratejileriyle şekillenir.

Başarılı Ülkelerin Ortak Özelliği

Bugün gelişmiş ülkelere baktığımızda ortak bir özellik görüyoruz.

Eğitim politikaları, sanayi stratejileri ve devlet hedefleri arasında güçlü bir uyum bulunmaktadır.

Güney Kore'nin teknoloji devleri, Almanya'nın mühendislik gücü ve Singapur'un bilgi ekonomisi tesadüfen ortaya çıkmamıştır. Bunların tamamı onlarca yıl boyunca sürdürülen kararlı politikaların ürünüdür.

Türkiye'nin de benzer bir başarı hikâyesi yazabilmesi mümkündür.

Bunun için insan kaynağı, sanayi altyapısı ve politika yapıcıların aynı hedef doğrultusunda hareket etmesi gerekmektedir.

Bu üç unsurdan birinin eksik olduğu bir ortamda sürdürülebilir kalkınmadan söz etmek mümkün değildir.

Nitelikli insan kaynağı olmadan ileri teknoloji geliştirilemez.

Güçlü sanayi altyapısı olmadan teknoloji ekonomik değere dönüştürülemez.

Bilim ve akıl eksenli devlet politikaları olmadan da bu süreç başarıyla yönetilemez.

Dolayısıyla Türkiye'nin Orta Gelir Tuzağı'ndan çıkışı yalnızca hükümetlerin, yalnızca sanayicilerin veya yalnızca üniversitelerin görevi değildir.

Bu süreç; devletin, üniversitelerin, sanayinin ve toplumun bütün kesimlerinin katıldığı kapsamlı bir kalkınma seferberliği olarak görülmelidir.

Son Söz

Bugün ihtiyacımız olan şey, günü kurtaran çözümler değil; ülkemizin önümüzdeki elli yılını planlayan güçlü bir vizyondur.

Çünkü Orta Gelir Tuzağı'ndan çıkmak yalnızca ekonomik bir hedef değil, Türkiye'nin geleceğini şekillendirecek stratejik bir zorunluluktur.

Unutulmamalıdır ki güçlü ülkeler yalnızca çok üreten ülkeler değildir.

Güçlü ülkeler; bilgi üreten, teknoloji geliştiren ve bunu yüksek katma değere dönüştürebilen ülkelerdir.

Türkiye'nin önündeki en büyük fırsat da en büyük sınav da tam olarak budur.

Prof. Dr. Hacı Mehmet Şahin
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
Gazete Ankara Dijital Haber Portalı | Köşe Yazarı 
hmsahin@gazeteankara.com.tr