ÇALIŞKANLIK KÜLTÜRÜNÜ KEMİREN BEDAVACILIK

Emek vermeden, zahmet çekmeden kazanılan şeylere bedava diyoruz. Yani bir bedel ödemeden bir ödül almak gibi. İnsana çok cazip geliyor. Doğada kendiliğinden yetişen bitkilerden yararlanmamız bedava kapsamına girer. Bunları elde etmekte bir sorun yoktur. Ancak başkaları tarafından bir bedel ödenerek oluşturulmuş artı bir değerden hiçbir çaba, emek harcamadan pay almak hem bireysel hem de toplumsal birçok sorunu beraberinde getirir.

Bireysel Düzeyde Bedavacılığın Zararları

Bedavacılığın kişi açısından sakıncalarını şöyle sıralayabiliriz:

Her şeyi bedavaya getirme mantığı, kişinin motivasyonunu, gayretini ve kişisel gelişimini ortadan kaldırır. Bu durumda bir şey üreterek var olmak değil, asalak gibi yaşamak söz konusu olur. Sağlık Meslek Lisesinde öğrenciyken zaman zaman dersten erken çıkmak isterdik. İdealist hocamız, “Yediği lokmanın hakkını topluma ödemeyen o toplumun asalağıdır. Ben bu toplumun asalağı olmak istemiyorum, siz de olmayın” derdi.

Bedavaya alışmış kişinin beklentileri hep dışarıya bağımlı olduğu için özgüven ve sorumluluk gelişmez. Bu durum hayal kırıklığını ve mutsuzluğu beraberinde getirir.

Bedavacılık, kişinin kendi ayakları üzerinde durmasını ortadan kaldırır. Finansal güç elde etme, yatırım yapma gibi özellikler gelişmez.

Bedavaya alışmış kişinin sosyal ilişkileri de sağlıklı olmaz. Sürekli alan tarafta olmak, diğer insanları uzaklaştırır. Bu da yalnızlığı beraberinde getirir.

Toplumsal Sonuçlar: Üretimden Çürüme Sürecine

Bedavacılığın sosyal sakıncaları da vardır.

Toplumun üretim ve inovasyon kapasitesi azalır. Herkes çalışmadan üretimden pay alma hevesine kapılırsa ortada üretim olmaz. Üretim olmayınca yoksulluk yaygınlaşır ve sistem sürdürülemez hale gelir.

Bedavacılık, toplumdaki adalet duygusunu zedeler. Üreten kişiler “Niye ben çalışayım da başkaları çalışmadan yesin?” düşüncesine kapılır. Bu durum sosyal çatışmalara yol açar.

Devlet, bedava talepleri karşılamak için vergileri artırmak, borçlanmak zorunda kalır. Bu da pahalılığı, ekonomik krizleri ve yüksek enflasyonu beraberinde getirir.

Sonuçta bedavacılık, çalışma kültürünü öldürür ve kültürel-sosyal çürümenin kapısını aralar.

“Bedava”nın Sonu Yok: Bir Fıkra

Bedavacılığın sonu olmadığını anlatan çarpıcı bir örnek:

Urfa’dan Ankara’ya yolcu taşıyan iki firma rekabete girer. Fiyatlar düşer, sonunda biri “bedava” taşımaya başlar. Diğeri buna karşılık bedava taşımaya ek olarak yolculara ekmek arası helva verir.

Helva dağıtılan otobüste firma sahibi yaşlı bir yolcuya sorar:
“Memnun musunuz?”

Yaşlı amca ekmeği açar ve şöyle der:
“Şerefsizlerin koyduğu helvaya bak, helva koymamışlar koklatmışlar.”

Bedavacılık, beklentiyi doyurmaz; aksine sürekli artırır.

Siyaset ve Bedava Vaadi

Her seçim döneminde vatandaşa bedava vaatleri sıralanır. Geçmişten örnekler bu gerçeği açıkça gösterir:

• “Kim ne veriyorsa beş lira fazlası”
• “Mazot 1 lira olacak”
• “Herkese ev ve araba”
• “Her ev hanımına maaş, çocuk başına ödeme”

Toplum olarak bu vaatlere olan düşkünlük, siyasetçilerin de bu dili kullanmasına neden oluyor. “Oltaya gelmeyecek balık yoktur, yeter ki sevdiği yem takılsın” sözü tam da bunu anlatır.

Asıl Sorular: Gerçek Taleplerimiz Ne?

Eğer siyasi hikâyemiz bedava üzerinden devam ederse, aynı döngü sürer. Sadece aktörler değişir, hikâye değişmez.

Peki şu soruları soruyor muyuz:

• Bu toplumun, dünya çapında bilim insanı yetiştirecek çağdaş bir eğitim talebi var mı?
• Hukukun, adaletin ve özgürlüklerin güvence altında olduğu bir sistem talep ediyor muyuz?
• Yardımla değil, üreterek onurlu bir yaşam sürmek istiyor muyuz?

Yoksa hâlâ aynı çağrı mı yankılanıyor:
“Gel vatandaş gel, bedavaya gel…”

Av. Durdu GÜNEŞ
Gazete Ankara DHP | Köşe Yazarı
dgunes@gazeteankara.com.tr