Bu noktada meseleyi soğukkanlılıkla, hamasetten uzak ve analitik bir çerçevede ele almak gerekir. Bu bağlamda;

Modern jeopolitikte algı, en az silah sistemleri kadar belirleyici bir unsurdur. “Sıradaki hedef” söylemleri, hedef ülkelerin kamuoylarında bir kuşatma psikolojisi oluşturmayı amaçlar. Bu tür söylemler, toplumları içe kapanmaya, karar alıcıları ise zaman zaman irrasyonel savunma reflekslerine yönlendirebilir.

Dolayısıyla burada karşımızda duran şey, somut bir askeri harekât planından ziyade, klasik bir psikolojik harp unsurudur. Amaç; gerçekliği tarif etmek değil, gerçekliği şekillendirmektir.

Türkiye’yi İran ile aynı düzlemde değerlendiren yaklaşımlar, uluslararası sistemin temel dinamiklerini göz ardı etmektedir. Zira Türkiye’nin sahip olduğu çok katmanlı caydırıcılık kapasitesi, bu tür senaryoları daha en başından sınırlayan bir çerçeve sunmaktadır.

Her şeyden önce Türkiye, NATO üyesidir. Bu üyelik, yalnızca bir askeri ittifaka dahil olmayı değil, aynı zamanda kolektif savunma mekanizmasının parçası olmayı ifade eder. Türkiye’ye yönelik doğrudan bir saldırı, bölgesel bir kriz olmaktan çıkar, küresel bir güvenlik meselesine dönüşür!

Bununla birlikte Türk Silahlı Kuvvetleri’nin gerek konvansiyonel kapasitesi ve gerekse son yıllarda ivme kazanan yerli savunma sanayii, özellikle insansız sistemler alanındaki gelişmelerle birlikte, sahadaki denklemi köklü biçimde değiştirmiştir. Türkiye artık yalnızca savunma yapan değil, gerektiğinde oyun kuran bir aktördür.

Ekonomik boyut da göz ardı edilmemelidir. Türkiye’nin küresel ekonomiyle yüksek düzeyde entegrasyonu, herhangi bir çatışmanın maliyetini yalnızca bölgesel değil, sistemik hale getirir. Bu da olası bir saldırgan için ciddi bir caydırıcı faktördür.

Türkiye’nin dış politika reflekslerini anlamak için temel bir ilkeye dikkat etmek gerekir: Bölgesel statükonun korunması.

Irak ve Suriye örneklerinde görüldüğü üzere, komşu ülkelerde yaşanan çözülmeler, doğrudan Türkiye’nin güvenliğine, ekonomisine ve demografik yapısına yansımaktadır. Bu nedenle Ankara, komşu ülkelerin toprak bütünlüğünü yalnızca bir diplomatik söylem olarak değil, aynı zamanda bir ulusal güvenlik meselesi olarak da görmektedir.

İran’ın toprak bütünlüğüne yapılan vurgu da bu çerçevede okunmalıdır. Türkiye açısından mesele, bir ülkenin iç dinamiklerinden ziyade, bölgesel istikrarın korunmasıdır.

Ortaya atılan “önce İran, sonra Türkiye” tezi, mevcut uluslararası ilişkiler dinamikleri açısından aşırı indirgemeci ve spekülatif bir yaklaşım olarak okunmalıdır. Bu tür söylemler, çoğu zaman veri temelli analizlerden değil, algı üretme çabalarından beslenir.

Bugün itibarıyla bu iddiayı destekleyen somut bir askeri veri bulunmamaktadır. Buna karşın Türkiye’nin sahip olduğu askeri, siyasi, ekonomik ve insan kapasitesi, bu tür senaryoların hayata geçirilmesini son derece düşük ihtimalli kılmaktadır.

Uluslararası sistemde tehditler elbette vardır ve her zaman olacaktır. Ancak her tehdit söylemi, gerçek bir tehdide karşılık gelmez. Stratejik akıl, tam da bu ayrımı yapabilme yeteneğinde saklıdır.

Türkiye, tarihsel tecrübesi, kurumsal kapasitesi, stratejik akıl ve çok boyutlu caydırıcılık gücüyle, yalnızca kendi güvenliğini değil, bölgesel istikrarı da önceleyen bir aktör olmaya devam etmektedir ve edecektir.

Bu nedenle bugün yapılması gereken, korkular üzerinden değil; veri, akıl ve gerçeklik üzerinden konuşmaktır. Çünkü jeopolitikte en tehlikeli şey, yanlış tehdit algısıdır.

Sonuç ve Değerlendirme

Son tahlilde, “önce İran, sonra Türkiye” şeklinde dolaşıma sokulan söylemler, askeri gerçeklikten ziyade algı mühendisliğinin bir ürünü olarak değerlendirilmelidir. Bu tür iddialar, bölgesel aktörlerin stratejik dikkatini dağıtmayı, kamuoylarını tedirgin ederek karar alma süreçlerini etkilemeyi amaçlayan psikolojik araçlar niteliği taşımaktadır.

Türkiye açısından meseleye bakıldığında ise tablo nettir: Çok boyutlu caydırıcılık kapasitesi, NATO üyeliği, güçlü konvansiyonel askeri yapısı ve küresel sistemle entegre ekonomik ağı, bu tür spekülatif senaryoların hayata geçirilmesini son derece düşük ihtimalli kılmaktadır. Türkiye, yalnızca askeri gücüyle değil; diplomatik aklı ve stratejik öngörüsüyle de denge kuran bir aktördür.

Bununla birlikte, bölgesel istikrarsızlık ihtimali tamamen göz ardı edilmemelidir. Türkiye’nin geleneksel dış politika refleksi olan statükonun korunması yaklaşımı, komşu ülkelerdeki çözülmelerin doğurabileceği zincirleme etkileri önlemeye yöneliktir. Bu yönüyle Ankara’nın temkinli ve dengeleyici tutumu, yalnızca kendi güvenliği için değil, bölgesel barış için de kritik önemdedir.

Özetle; mevcut jeopolitik denklem içerisinde Türkiye’yi doğrudan hedef alan kaçınılmaz bir askeri senaryodan söz etmek gerçekçi değildir. Asıl dikkat edilmesi gereken husus, bu tür söylemlerin hangi amaçlarla üretildiği ve nasıl bir etki oluşturmak istediğidir. Stratejik akıl, tehditlerin büyüklüğünden önce, onların mahiyetini doğru okumayı gerektirir. Türkiye’nin bugün ihtiyaç duyduğu şey de tam olarak budur: Soğukkanlılık, rasyonalite ve çok boyutlu bir perspektif.

Dünyadaki tüm savaşların son bulması dileğiyle…

Prof. Dr. Ayhan ERDEM- Köşe Yazarı
aerdem@gazeteankara.com.tr
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
Gazete Ankara DHP – www.gazeteankara.com.tr