Raporun Türkiye ayağının TÜSİAD ile Sabancı Üniversitesi Rekabet Forumu iş birliğinde yürütülmüş olması, meselenin ülkemiz açısından stratejik bir uyarı niteliği taşıdığını göstermektedir.

Küresel ölçekte 170 milyon yeni rolün ortaya çıkması, 92 milyon rolün ise ortadan kalkması beklenmektedir. Net 78 milyonluk artış, yüzeyde iyimser bir tablo sunabilir. Ancak esas mesele istihdamın sayısı değil; mahiyetidir.

İş dünyasının karşı karşıya olduğu temel sorun sermaye eksikliği değil, beceri açığıdır. İşverenlerin %63’ü bu açığı ana risk unsuru olarak tanımlamaktadır. Mevcut işlerde gerekli becerilerin %40’ı dönüşecektir. Türkiye’de bu oran %44 ile küresel ortalamanın üzerindedir. Bu, ülkemizin daha sert bir yetkinlik türbülansına gireceği anlamına gelir.

Diplomaların raf ömrü kısalmakta, meslek tanımları yeniden yazılmakta, kariyer doğrusal bir merdiven olmaktan çıkıp sürekli güncellenen bir yazılım sürümüne dönüşmektedir. Artık mesele “iş bulmak” değil; işe uygun kalabilmektir.

Teknik beceriler hızla yükseliyor: yapay zekâ, büyük veri, siber güvenlik, robotik ve otomasyon. Ancak insani yetkinlikler değer kaybetmiyor; bilakis stratejik önem kazanıyor. Analitik düşünme, yaratıcılık, dayanıklılık, liderlik ve iş birliği geleceğin temel rekabet unsurlarıdır.

Yeni dönemin çalışanı tek kanatlı olamaz. Teknoloji ile insanı sentezleyen hibrit yetkinlik zorunlu hale gelmiştir. Bir mühendis yalnızca kod yazmayacak; ekip yönetecek, etik kararlar alacak, belirsizlik altında strateji geliştirecektir. Bir sağlık profesyoneli yalnızca klinik bilgiyle değil, empati ve iletişim kapasitesiyle değer üretecektir.

Yükselen Alanlar

Önümüzdeki beş yılda ivme kazanacak alanlar üç eksende toplanmaktadır: dijitalleşme, veri ekonomisi ve yeşil dönüşüm.

• Yapay zekâ ve makine öğrenimi uzmanlıkları
• Veri bilimi ve büyük veri analitiği
• FinTech ve dijital finans mühendisliği
• Siber güvenlik
• Yazılım ve uygulama geliştirme
• Robotik ve otomasyon mühendisliği
• Yenilenebilir enerji teknolojileri
• Dijital dönüşüm ve ürün tasarımı
• Sağlık teknolojileri ve biyoteknoloji

Türkiye özelinde robotik, yenilenebilir enerji ve otonom sistem uzmanlıklarının öne çıkması tesadüf değildir. Şirketlerin %60’ı enerji teknolojilerinin iş modellerini dönüştüreceğini öngörmektedir. Bu veri, sanayinin dönüşüm hızının artacağını ve rekabet avantajının teknoloji adaptasyonuna bağlı olacağını göstermektedir.

Gerileyen Roller
Her yapısal dönüşüm, yeni fırsatlar üretirken bazı alanlarda daralmayı da beraberinde getirir. Önümüzdeki dönemde özellikle rutin, tekrara dayalı ve
standardize edilebilir görevlerin talep kaybı yaşaması beklenmektedir. Her dönüşüm kazananlar kadar kaybedenler de üretir. Önümüzdeki dönemde talebi en hızlı düşecek roller ise şunlar:

• Veri giriş elemanları
• Banka gişe görevlileri
• Posta memurları
• Sekreterlik ve idari asistanlık rollerinin bazı türleri
• Muhasebe kayıt personeli
• Kasiyerler
• Telemarketing çalışanları
• Basit müşteri hizmetleri rolleri
• Tekrara dayalı montaj hattı işçileri

Bu liste bize şunu söylüyor: Rutin ve tekrara dayalı işler otomasyon karşısında kırılgan.

Ancak burada altı çizilmesi gereken temel husus şudur: Meslekler bütünüyle ortadan kalkmamakta, içerik ve yetkinlik setleri dönüşmektedir. Muhasebe fonksiyonu yok olmamakta; dijital finans analitiği ve veri temelli raporlamaya evrilmektedir. Müşteri hizmetleri sona ermemekte; yapay zekâ destekli deneyim yönetimi ve veri odaklı müşteri ilişkileri modeline dönüşmektedir. Dolayısıyla belirleyici olan, mesleğin adı değil; o mesleğin hangi beceri bileşimiyle icra edildiğidir. Adaptasyon kapasitesi yüksek olan bireyler ve kurumlar rekabet avantajını koruyacaktır.

Bu dönüşümün itici güçleri nettir: yapay zekâ ve otomasyon teknolojileri, dijitalleşmenin derinleşmesi, veri ekonomisinin yükselişi, yeşil dönüşüm politikaları, demografik değişimler ve uzaktan çalışma ile platform ekonomisinin yaygınlaşması. Yaşlanan nüfus sağlık ve bakım ekonomisini büyütürken, genç nüfusa sahip ülkelerde eğitim ve yetkinlik yatırımları stratejik önem kazanmaktadır. Jeoekonomik gerilimler ve ticaret politikalarındaki yeniden yapılanma ise şirketleri tedarik zincirlerinden üretim modellerine kadar kapsamlı bir yeniden konumlanmaya zorlamaktadır.

Küresel iş gücü 100 kişi kabul edildiğinde, 59’unun yeniden beceri kazanması gerekeceği öngörülmektedir. Buna karşın 11 kişinin bu sürece erişememe riski bulunmaktadır. Bu tablo, orta vadede 120 milyonu aşkın insan için işsizlik tehdidi anlamına gelmektedir. Dolayısıyla mesele yalnızca ekonomik verimlilik değil; sosyal istikrar ve siyasal denge meselesidir.

Türkiye açısından bakıldığında, 2030 itibarıyla iş başında gerekli becerilerin %44’ünün değişecek olması, eğitim sisteminden kurumsal yönetişime kadar bütüncül bir dönüşüm ihtiyacına işaret etmektedir. Çok dilli yetkinliklere yönelik talebin küresel ortalamanın üzerinde artması, küresel entegrasyon baskısının güçleneceğini göstermektedir. Yabancı dil yetkinliği zayıf, dijital okuryazarlığı sınırlı ve disiplinler arası düşünme kapasitesi gelişmemiş iş gücü giderek dezavantajlı konuma düşecektir.

Üniversiteler müfredatlarını çağın gerekliliklerine göre güncellemez, şirketler insan kaynağını stratejik yatırım olarak konumlandırmaz ve kamu politikaları yaşam boyu öğrenmeyi sistematik biçimde desteklemezse; dönüşüm bir fırsat penceresi olmaktan çıkar, yapısal kırılganlık üretir. Bu nedenle mesele yalnızca istihdamın niceliği değil, iş gücünün niteliği ve dönüşüme uyum hızıdır.

Sonuç ve Değerlendirme

Dünya, sanayi devrimleriyle kıyaslanabilecek ölçekte yeni bir kırılma eşiğinden geçmektedir. Dünya Ekonomik Forumu verileri açık biçimde göstermektedir ki dönüşüm kaçınılmazdır. Asıl soru şudur: Bu değişimi yönetenler arasında mı yer alacağız, yoksa geriden izleyenler arasında mı kalacağız?

2030’a doğru ilerlerken rekabetin mahiyeti değişmektedir. Mücadele artık yalnızca ülkeler arasında değil; beceri ekosistemleri arasında yaşanacaktır. Eğitimin niteliği, kurumların çevikliği ve bireylerin öğrenme kapasitesi ekonomik büyümenin temel belirleyicileri haline gelmektedir. Kalkınma, yalnızca fiziki yatırımlarla değil; insan sermayesinin sürekli ve sistematik biçimde güncellenmesiyle mümkündür.

Türkiye açısından tablo hem risk hem de önemli fırsatlar içermektedir. Genç nüfus stratejik bir avantajdır; ancak doğru yönlendirilmediği takdirde atıl potansiyele dönüşme riski taşır. Üniversite-sanayi iş birliği güçlendirilmeli, mesleki eğitim çağın ihtiyaçlarına göre yeniden kurgulanmalı, şirketler insan kaynağını bir maliyet unsuru değil, uzun vadeli stratejik yatırım olarak konumlandırmalıdır. Kamu otoritesi ise yaşam boyu öğrenme altyapısını bütüncül ve sürdürülebilir politikalarla desteklemelidir.

Unutulmamalıdır ki teknolojik dönüşüm istihdamı ortadan kaldırmaz; dönüşüme kapalı yapıları tasfiye eder. Bugünün meslekleri evrilirken, yarının meslekleri disiplinler arası yetkinlikler talep etmektedir. Teknik bilgi ile analitik düşünceyi, dijital beceriler ile etik duyarlılığı, otomasyon ile insan yaratıcılığını sentezleyebilen toplumlar öne çıkacaktır.

Önümüzdeki altı yıl Türkiye için kritik bir eşik dönemidir. Bu süreç doğru stratejilerle yönetilirse 2030, risklerin değil fırsatların konuşulduğu bir dönüm noktası olabilir. Aksi halde beceri açığı, ekonomik büyümenin önündeki en ciddi yapısal engel haline gelecektir.

Gelecek belirsiz değildir; hazırlıksız olanlar için zorlayıcıdır. Yeni çağın en güçlü rekabet avantajı, öğrenme hızıdır. Ekonomik baskılar, jeoekonomik gerilimler ve demografik dönüşümler zaten kırılgan olan küresel sistemi daha da zorlamaktadır. Bu nedenle dayanıklılık ve çeviklik artık bireysel değil, kurumsal bir zorunluluktur.

Hükümetler eğitim reformlarını hızlandırmalı, üniversiteler müfredatlarını güncellemeli, şirketler ise insan kaynağını stratejik bir sermaye olarak değerlendirmelidir.

2030’a altı yıl kalmıştır. Unutmayalım! Gelecek kendiliğinden gelmez; inşa edilir ve bu inşanın temel malzemesi sermaye değil, nitelikli ve sürekli yenilenen beceridir.

Saygılarımla,
Prof. Dr. Ayhan ERDEM - Köşe Yazarı
aerdem@gazeteankara.com.tr
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
Gazete Ankara DHP- www.gazeteankara.com.tr