Ancak bütün bu potansiyellerin kaderini belirleyen tek bir ortak nokta vardır: Keşfedilmeyi beklemek.

Eğer zamanında fark edilmezlerse, tıpkı işlenmemiş bir elmas gibi hayatın o sıradan ve ezbere akışı içinde kaybolup giderler. Spor da böyledir. Her çocuk koşabilir, her çocuk hareket edebilir; fakat her çocuk aynı fizyolojik ve motorik yeteneğe sahip değildir. Kiminin refleksi, kiminin denge becerisi, kiminin ise dayanıklılığı öne çıkar. Sporcu yetiştirmek, tesadüflere veya bir beden eğitimi öğretmeninin basiretine bırakılabilecek bir süreç değildir.

Yetenek Tesadüf Değil, Bir Bilim İşidir

Gençlik ve Spor Bakanlığı ile Millî Eğitim Bakanlığı iş birliğiyle yürütülen Türkiye Sportif Yetenek Taraması ve Spora Yönlendirme Programı, vizyon olarak oldukça kıymetlidir. İlkokul çağındaki çocuklarımızın temel motor becerilerini ve fiziksel özelliklerini bilimsel metotlarla ölçüp doğru branşlara yönlendirmek, geleceğin spor politikalarını şekillendirecek stratejik bir adımdır.

Eskiden yetenekler mahalle aralarında, şans eseri keşfedilirdi. Bugünün gelişmiş spor ekonomilerinde ve olimpik sistemlerinde ise süreç tamamen veri odaklıdır:

• Vücut kompozisyonu ve boy uzunluğu
• Çeviklik, denge ve esneklik
• Reaksiyon süresi ve patlayıcı kuvvet

Çocuğu popüler olana- yani ülkemizde hemen her şeyi yutan futbol ikonografisine- değil, biyolojik ve motorik olarak uygun olduğu branşa yönlendirmek zorundayız. Denge yeteneği yüksek bir çocuğu futbola zorlamak yerine jimnastiğe, kısa mesafede patlayıcı gücü olanı atletizme kazandırmak, sistemli bir ülkenin yapması gerekendir.

Asıl Sınav Tarama Salonda Bittiğinde Başlar

Burada altını çizerek sormamız gereken hayati soru şudur: Tarama yapıldıktan ve ölçümler veri tabanına girildikten sonra ne oluyor?

Yetenek taraması bir varış noktası değil, yolculuğun yalnızca ilk adımıdır. Yüz binlerce çocuğu test edebilirsiniz; ancak esas başarı ölçütü şunlardır:

• Bu çocukların kaçı 5 yıl sonra hâlâ aktif spor yapmaktadır?
• Kaçı lisanslı sporcu olmuş, kaçı millî takım havuzuna girebilmiştir?
• Kaçı 2036 veya 2040 Olimpiyat yolculuğunu kararlılıkla sürdürmektedir?

Eğer çocuk doğru antrenörle buluşturulmuyor, uygun tesise erişemiyor ve eğitim hayatı sporla çelişiyorsa; yapılan tüm o ölçümler devasa bir istatistik çöplüğünden öteye geçemez. Veri toplamak yetmez, veriyi yönetmek ve o verinin öznesi olan insanı takip etmek gerekir.

       [ BİLİMSEL TARAMA ]

Aile-Okul Desteği+ Sürekli Takip ve Altyapı+Olimpik Başarı/Spor Kültürü

Aile Dinamiği ve Sosyal Politikalar

Sporcu yalnız yetişmez. Bir yetenek keşfedildiğinde, arkasında onu destekleyen bir aile yoksa sistem tıkanır. Akademik kaygılar, ulaşım imkânsızlıkları ve sosyo-ekonomik engeller, binlerce yetenekli çocuğumuzun spor tarlasında kurumasına neden olmaktadır.

Bu nedenle yetenek taraması projesi, yalnızca spor bakanlığının bir faaliyeti değil; okul, aile, kulüp, yerel yönetim, üniversite ve devletin aynı vizyonda buluştuğu bütüncül bir sosyal politika hâline getirilmelidir.

Sonuç ve Değerlendirme

Bu çalışma, Türkiye'nin sahip olduğu dinamik ve genç nüfus yapısının spor alanındaki potansiyelini ve bu potansiyelin uluslararası başarıya dönüştürülmesi için gereken stratejik dönüşümü ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular ve mevcut tablo göstermektedir ki; sürdürülebilir bir sportif başarı yalnızca müsabaka günündeki performansın ya da tribünlerdeki taraftar coşkusunun bir eseri değildir.

1. Genç Nüfus ve Sistemik Yapılanma :  Türkiye’nin en büyük avantajı olan devasa genç nüfus, ham bir potansiyel niteliğindedir. Ancak bu potansiyelin işlenmeden başarıya dönüşmesi mümkün değildir. Bugün 8 yaşında olan bir çocuğun 2036 Olimpiyatları’nda alacağı madalya, aslında bugün atılacak ilk doğru adımla ve kurulacak altyapı mekanizmasıyla şekillenmektedir. Dolayısıyla uzun vadeli, bilimsel ve kararlı bir spor politikasının hayata geçirilmesi bir tercih değil, zorunluluktur.

2. Pasif İzleyicilikten Aktif Spor Kültürüne :  Gerçek bir spor devrimi; yalnızca tribünleri dolduran, pasif birer izleyici ve taraftar kitlesi üreterek gerçekleştirilemez. Esas hedef; sahaları, salonları ve okul bahçelerini dolduran, kendi yeteneklerinin farkına varan ve potansiyelini en üst düzeyde gerçekleştiren aktif bireyler yetiştirmek olmalıdır. Sporun bir kitle kültürü ve yaşam biçimi haline gelmesi, ulusal düzeydeki başarının temel taşıdır.

3. Bilimsel Metotlar ve Sürdürülebilir Başarı :  Madalyalar yalnızca podyuma çıkılan o kısa anda veya kürsüde kazanılmaz; madalyalar okul bahçelerinde, bilimsel antrenman sahalarında ve çocukların hayallerine inanan kararlı bir sistemin içinde inşa edilir. Başarıyı tesadüflere veya bireysel yeteneklerin şans eseri sıyrılmasına bırakmak yerine; erken yaşta yetenek taraması yapan, bilimsel antrenman tekniklerini merkeze alan ve sporcuyu bütüncül bir şekilde destekleyen kurumsal bir sistem tesis edilmelidir.

Özetle; Türkiye'nin spor vizyonu, anlık başarılara odaklanmaktan ziyade altyapıya, erken yaşta spora katılım olanaklarına ve bilimsel sistemlere yatırım yapmayı önceliklendirmelidir. Geleceğin olimpiyat şampiyonları, bugünün planlı ve kararlı altyapı politikalarının bir sonucu olacaktır.

Saygılarımla,

Prof. Dr. Ayhan ERDEM
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
aerdem@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara DHP-Köşe Yazarı
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”

Dizinin önceki yazıları:

• Futbolun Gölgesinde Kalan Bir Milletin Spor Potansiyeli - I. Bölüm  
• Futbolun Gölgesinde Kalan Bir Milletin Spor Potansiyeli - II. Bölüm