Bugün yaşanan gelişmeler bize bir gerçeği yeniden hatırlatıyor: Enerji yalnızca ekonomik bir kaynak değil, aynı zamanda stratejik bir güç unsurudur.

Petrol ve doğal gazın üretildiği bölgeler ile tüketildiği bölgeler çoğu zaman birbirinden farklıdır. Bu nedenle enerji kaynaklarının güvenli şekilde taşınması, ülkelerin dış politikalarının en önemli konularından biri haline gelmiştir. Özellikle Orta Doğu, dünya petrol rezervlerinin çok büyük bir bölümüne sahip olması nedeniyle küresel enerji sisteminin merkezinde yer almaktadır.

İran’ın içinde bulunduğu bu savaş yalnızca bölge ülkelerini değil, dünya ekonomisini doğrudan etkilemektedir. Çünkü Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı üzerinden geçen petrol miktarı dünya petrol ticaretinin önemli bir bölümünü oluşturur. Bu bölgede yaşanan bu kriz enerji fiyatlarının hızla yükselmesine ve enerji arz güvenliğinin tehlikeye girmesine neden olmaktadır.

Tam da bu noktada Türkiye’nin stratejik konumu yeniden gündeme gelmektedir.

Türkiye, dünya enerji rezervlerinin yoğunlaştığı üç büyük bölgenin tam ortasında yer almaktadır: Orta Doğu, Hazar Havzası ve Rusya–Avrasya enerji sistemi. Bu coğrafi konum Türkiye’yi yalnızca bir enerji tüketicisi değil, aynı zamanda enerji yollarının kesiştiği bir merkez haline getirmektedir.

Orta Doğu ve Orta Asya ülkeleri dünya petrol rezervlerinin yaklaşık üçte ikisine ve doğal gaz rezervlerinin önemli bir bölümüne sahiptir. Bu enerji kaynaklarının Avrupa gibi büyük tüketim merkezlerine ulaştırılmasında Türkiye’nin coğrafi konumu stratejik bir avantaj sağlamaktadır.

Tarih boyunca Asya ile Avrupa arasında bir köprü olan Türkiye, bugün bu rolünü enerji alanında yeniden üstlenmektedir.

Enerji jeopolitiğinde boru hatları adeta bir ülkenin damarları gibidir. Petrol ve doğal gazın güvenli şekilde taşınması için en ekonomik ve en güvenilir yöntem boru hatlarıdır. Türkiye üzerinden geçen veya planlanan birçok stratejik enerji hattı bulunmaktadır.

Irak petrolünü Akdeniz’e ulaştıran Irak–Türkiye Petrol Boru Hattı, Hazar Havzası petrolünü dünya pazarlarına taşıyan Bakü–Tiflis–Ceyhan Boru Hattı ve farklı doğal gaz projeleri Türkiye’yi uluslararası enerji sisteminin önemli bir parçası haline getirmiştir.

Ancak Türkiye için hedef yalnızca bir enerji koridoru olmak değildir. Asıl stratejik hedef “enerji terminali” olmaktır.

Enerji koridoru, enerji kaynaklarının geçtiği bir güzergâhı ifade eder. Enerji terminali ise bundan çok daha kapsamlı bir yapıyı ifade eder. Enerjinin depolandığı, işlendiği, ticaretinin yapıldığı ve bölgesel dağıtımının gerçekleştirildiği merkezler enerji terminalleridir.

Türkiye son yıllarda bu hedef doğrultusunda önemli yatırımlar yapmaktadır. LNG terminalleri, yer altı doğal gaz depolama tesisleri, uluslararası boru hatları ve elektrik enterkoneksiyonları bu vizyonun önemli parçalarıdır.

Enerji ticaret merkezleri de bu stratejinin bir diğer önemli unsurudur. Dünya enerji piyasalarında fiyatlar çoğu zaman üretim sahalarında değil, enerji ticaret merkezlerinde belirlenir. Avrupa’daki TTF veya ABD’deki Henry Hub gibi merkezler buna örnektir. (Avrupa'nın temel doğal gaz referans fiyatı TTF (Title Transfer Facility), kıtadaki arz-talep dengesine göre belirlenirken; Henry Hub, Louisiana merkezli, ABD içi ve LNG ihracat fiyatları için gösterge olan boru hattıdır.)

Türkiye’nin hedefi ise İstanbul ve Trakya bölgesinde kurulacak enerji ticaret platformları ile Avrasya enerji piyasasında önemli bir rol üstlenmektir.

Elbette enerji terminali olabilmek yalnızca enerji taşımakla mümkün değildir. Aynı zamanda güçlü bir enerji üretim altyapısına da ihtiyaç vardır. Bu nedenle yenilenebilir enerji yatırımları, elektrik şebekesi entegrasyonu ve nükleer enerji projeleri Türkiye’nin enerji stratejisinin önemli unsurlarıdır.

Bugün Orta Doğu’da yaşanan gelişmeler enerji güvenliğinin ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha göstermektedir. Küresel enerji sisteminde yaşanan her kriz yeni dengelerin oluşmasına yol açmaktadır.

Türkiye’nin bulunduğu coğrafya hem riskler hem de büyük fırsatlar barındırmaktadır.

Doğru stratejilerle hareket edildiğinde Türkiye yalnızca enerji akışının geçtiği bir ülke değil; enerjinin depolandığı, ticaretinin yapıldığı ve bölgesel dağıtımının yönetildiği bir merkez haline gelebilir.

Belki de önümüzdeki yıllarda Türkiye’nin uluslararası alandaki en güçlü kimliklerinden biri şu olacaktır: “Enerji Terminali Türkiye”

Prof. Dr. Hacı Mehmet ŞAHİN
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
Gazete Ankara DHP – Köşe Yazarı
hmsahin@gazeteankara.com.tr