Toplumsal Gerçeklik ve Sürdürülebilirlik Sorunu

Türkiye’de toplumsal hayatın her aşamasında —doğumdan ölüme, düğünden cenazeye kadar— makamsal müzik geleneği hakimdir. Ancak yükseköğretimdeki müzik eğitimi, bu gerçeği görmezden gelerek öğrencilerini "laboratuvar ortamında" yetiştirmektedir. Bu durumun sürdürülebilir olmamasının başlıca nedenleri şunlardır:

1.     İstihdam Uyumsuzluğu: Üniversitelerin her yıl mezun ettiği yüzlerce keman veya piyano sanatçısının istihdam edilebileceği senfoni orkestrası sayısı sınırlıdır. Oysa toplumun büyük kesimi düğünlerde, konserlerde ve sosyal etkinliklerde makamsal müzik icracısı talep etmektedir.

2.     Kültürel Yabancılaşma: Batı müziği eğitimi alan genç müzisyenler, kendi halkının müzik diline (makam, usul, seyir) yabancı kalmakta; bu da sanatçı ile toplum arasında bir iletişim bariyeri oluşturmaktadır.¹

3.     Mirasın Yok Olma Tehlikesi: Akademik koruma ve gelişim altına alınmayan geleneksel müzik türleri, popüler kültürün etkisiyle yozlaşmakta veya tamamen unutulmaktadır.

Okul Öncesi ve Temel Eğitimdeki Etkiler

Müzik eğitimindeki bu aksaklıklar, sistemin en alt basamağı olan okul öncesi eğitimden başlamaktadır. Araştırmalar, okul öncesi öğretmenlerinin lisans eğitimleri sırasında  Türk Müziği öğretimi konusunda yeterli eğitim almadıklarını ortaya koymaktadır.⁷ Öğretmenler, çocukların kendi kültürel yapılarını tanımalarına yardımcı olacak ritmik ve melodik yapıları aktarmada zorluk yaşamaktadırlar.⁷

Zoltán Kodály gibi dünyaca ünlü müzik eğitimcileri, her milletin kendi halk müziğini bir eğitim aracı olarak kullanması gerektiğini savunur. Kodály'ye göre, anadil ile yerel müzik arasındaki organik bağ, çocuğun müzikal ve bilişsel gelişiminin temelidir.⁷ Türkiye’de ise çocuklar, okul öncesi dönemden itibaren Batılı tartımlar ve majör-minör tonlarla tanıştırılmakta, kendi kültürlerinin zengin aksak ritimleri (5/8, 7/8, 9/8) ve makamsal tınıları akademik sistemin dışında bırakılmaktadır.

Uluslararası Örnekler: Çin ve Kırgızistan’ın Kültürel Entegrasyon Modelleri

Müzik eğitiminde yerelleşme ve kültürel mirasın korunması, sadece Türkiye’nin değil, gelişmekte olan birçok ülkenin gündemindedir. Çin ve Kırgızistan, bu konuda devlet politikası düzeyinde önemli adımlar atmışlardır.⁸

Çin’de "Yerel Müzik Kültürü" Politikası

Çin’deki yerel kolejler ve üniversiteler, yerel müzik kültürünü eğitim sistemine entegre etmek için kapsamlı projeler yürütmektedir.⁹ Örneğin Baoding College, yerel müzik formlarını (halk şarkıları, geleneksel opera türleri, yerel enstrümanlar) müfredatının merkezine yerleştirmiştir.⁹ Bu yaklaşımın temel amacı, öğrencilerin milli kültürlerine dair derin bir anlayış kazanmalarını sağlamak ve onları yerel müzik yetenekleri olarak yetiştirmektir. Çinli eğitimciler, yerel müziğin sadece bir sanat dalı değil, aynı zamanda milli özgüveni artıran ve ideolojik gelişimi destekleyen bir araç olduğunu vurgulamaktadır.⁹

Çin örneğinde görüldüğü gibi, geleneksel müzik eğitimi artık sadece sanatçı yetiştirmekle sınırlı değildir; aynı zamanda kültürel bir taşıyıcı (carrier) olarak işlev görmekte ve müzik eğitimini toplumsallaştırmaktadır.⁹ Türkiye’nin de benzer bir "Milli Müzik Eğitimi Projesi" geliştirerek, Batı tekniklerini yerel materyallerle harmanlaması bir zorunluluktur.

YÖK ve Müzik Eğitimi Programlarında Yeniden Yapılandırma Önerileri

Mevcut müzik eğitimi sisteminin Türkiye gerçeğine uygun hale getirilmesi için Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından köklü reformların hayata geçirilmesi gerekmektedir. Bu reformlar sadece "yeni bölümler açmak" değil, mevcut bölümlerin zihniyet ve müfredat yapısını değiştirmek üzerine kurulmalıdır.

1. Müfredatın Yeni Yüzyıl Maarif Modeline Göre Yeniden Yapılandırılması

Konservatuvarların ve müzik öğretmenliği bölümlerinin müfredatı, yeni yüzyıl maarif modeline göre yeniden yapılandırılarak bu modele geçirilmelidir. Böylelikle programlar arası ortaya çıkabilecek model yapılanmasında tenakuza düşülmeyecek entegre bir yapı ortaya çıkacaktır. Bu modelde, Türk müziği teorisi (makam, usul, düm-tek) eşit ağırlıkta ve birbirini destekler nitelikte verilmelidir. Bir piyano öğrencisi, aynı zamanda Türk müziği makamlarını piyano üzerinde (mikrotonal kısıtlamalara rağmen kavramsal olarak) tanıyabilmeli ve Türk bestecilerinin eserlerini yorumlayabilmelidir.

2. Bölgesel Konservatuvar ve "Yerel Odak" İlkesi

Tüm üniversitelerin aynı tornadan çıkmış "Batı Müziği Bölümleri"ne sahip olması verimsiz bir yaklaşımdır. Her üniversitenin bulunduğu coğrafyanın kültürel DNA'sına uygun sanat dalları açması zorunlu hale getirilmelidir.

·        Zonguldak/Karadeniz: Kemençe, Tulum yapımı ve icrası; Karadeniz halk müziği derleme teknikleri.

·        Güneydoğu Anadolu: Makam müziği koroları, yerel enstrümanlar (Zurna, Def, Mey).

·        Ege/İç Anadolu: Bağlama ailesi, zeybek müzikleri ve folklorik araştırmalar.

3. Özel Yetenek Sınavlarının Revizyonu

Müzik eğitimi programlarına giriş için yapılan özel yetenek sınavları, genellikle Batı müziği duyuş testlerine dayanmaktadır.¹⁰ Bu sınavlar, Geleneksel Türk Müziği’nin mikrotonal yapısını ve ritmik zenginliğini ölçmekte yetersiz kalmaktadır. Sınav sisteminin, geleneksel müzik geçmişine sahip adayların potansiyelini de değerlendirebilecek şekilde genişletilmesi gerekmektedir.

4. Pedagojik Yöntemlerin Yerelleştirilmesi

Dalcroze, Orff ve Kodály gibi yöntemler Türkiye’de hala "yabancı yöntemler" olarak öğretilmektedir.¹¹ Oysa Dalcroze’un ritim anlayışı, Türk müziğinin 9/8’lik, 10/8’lik aksak ölçüleriyle birleştirildiğinde çok daha özgün ve etkili sonuçlar verecektir.⁷ Eğitim fakültelerindeki müzik öğretmenliği programları, bu pedagojik araçları Türk müziği materyalleriyle kullanabilecek öğretmenler yetiştirmelidir.

5. Çalgı Yapımı Bölümlerinin Modernizasyonu

Çalgı yapımı eğitimi, sadece Stradivarius gibi Batılı figürlerin gölgesinden çıkarılmalıdır.⁶ Türk müziği çalgılarının (Ud, Kanun, Ney) akustik ve fiziksel standartlarının bilimsel olarak belirlenmesi, bu çalgıların dünya pazarında yer bulmasını sağlayacaktır. BEUN gibi kurumlar, Batı çalgılarıyla eş zamanlı olarak geleneksel çalgıların da lüthiyelik eğitimini vermeli, yerel ağaç türlerinin çalgı yapımındaki kullanımını araştırmalıdır.

Müzik Eğitiminde Sürdürülebilirlik ve Gelecek Vizyonu

Türkiye’nin müzik eğitimi sistemi, ideolojik kabullerden sıyrılarak bilimsel ve sosyolojik gerçeklere dayalı bir dönüşüm yaşamak zorundadır. Mevcut Batı merkezli anlayış, Türkiye’nin zengin müzik mirasını adeta bir "müze parçası" gibi görerek yok saymaktadır. Oysa müzik, yaşayan bir olgudur ve toplumun ruhundan beslenir.

YÖK'ün öncülüğünde yapılacak bir yeniden yapılandırma; sadece sanatçı yetiştirmekle kalmayacak, aynı zamanda Türkiye'nin kültürel diplomasisine de büyük katkı sunacaktır. Kendi yerel tınılarını evrensel bir dille ifade edebilen, makam müziğinin estetiğini modern kompozisyon teknikleriyle harmanlayabilen nesiller, Türkiye'yi dünya müzik platformunda çok daha özgün bir yere taşıyacaktır.

Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi örneğinde görülen senfonik odaklılık, Türkiye'nin eğitim kaynaklarının yerel ihtiyaçlarla örtüşmeyen alanlara harcandığının bir sembolüdür. Kurumların isimlerinde yer alan "devlet" ibaresi, onların devletin ve milletin kültürel kimliğine sahip çıkma sorumluluğunu da beraberinde getirmektedir. Bu sorumluluk, Batı'yı taklit etmek değil, Batı'nın bilimsel metodolojisini kullanarak kendi milli değerlerini yüceltmek anlamına gelmelidir.

Sonuç ve Stratejik Değerlendirme

Sonuç olarak, Türkiye’de müzik eğitimi, bir paradigma değişiminin eşiğindedir. Batı müziği eğitimi sistemi, toplumsal hayatta karşılığı olan makamsal müzik geleneğiyle barışmalı ve onu akademik sistemin merkezine almalıdır. Mevcut Türk müziği konservatuvarlarının yetersiz kontenjanları ve sınırlı sayıları, ülkenin ihtiyacını karşılamaktan uzaktır.¹² Çözüm, tüm müzik eğitimi kurumlarını kapsayan, yerel değerlere saygılı, evrensel standartlarda bir "Milli Müzik Eğitimi Müfredatı"nın hayata geçirilmesidir. Bu sayede, Türkiye’nin zengin müzik mirası görmezden gelinmekten kurtulacak; daha dirençli, daha yaratıcı ve toplumuyla daha barışık bir müzik eğitimi ekosistemi inşa edilecektir.

Alıntılanan çalışmalar

1.       Turkısh Musıc Schools' Regulatory Model Wıth Regards To Musıc Traınıng Socıety: Is There A Requırement For An Instructıve Author. https://www.abacademies.org/articles/turkish-music-schools-regulatory-model-with-regards-to-music-training-society-is-there-a-requirement-for-an-instructive-.pdf

2.       Devlet Konservatuvarı | AKÜ - Afyon Kocatepe Üniversitesi, https://konservatuvar.aku.edu.tr/konservatuvarlar/

3.       Konservatuarlar | www.muzikegitimcileri.net https://www.muzikegitimcileri.net/universite/konserve.html

4.       Devlet Konservatuvarı - Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi, https://konservatuvar.beun.edu.tr/

5.       Müzik Bölümü - Devlet Konservatuvarı, https://konservatuvar.beun.edu.tr/muzik-bolumu.html

6.       Ders Programları - Devlet Konservatuvarı. https://konservatuvar.beun.edu.tr/ders-programlari.html

7.       An Investigation of Preschool Teachers' Use of Traditional Turkish Music in Music Activities – ERIC

8.        https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1373409.pdf

9.       Comparatıve Analysıs Of Tradıtıonal Musıc Integratıon In Musıc Teachıng Practıces In Kyrgyzstan And Chına  https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5059990

10.     Research on the Integration Path of Local Music Culture and Music Education in Local Colleges and Universities—Taking Baoding College as an Example - Scirp.org  https://www.scirp.org/journal/paperinformation?paperid=121662

11.     2024-2025 Eğitim-Öğretim Yılı Müzik Öğretmenliği Başvuru ve Yeni Kayıt Kılavuzu,  https://aef.marmara.edu.tr/dosya/aef/2024-%C3%96zel%20Yetenek/Muzik_Ogretmenligi_2024_Basvuru_ve_Kayit_Kilavuzu_v06.pdf?_t=1721635831

12.     Dalcroze method and rhythm in music education in Turkey, https://ijci.net/index.php/IJCI/article/view/1287

13.     tc fırat üniversitesi devlet konservatuvarı 2024-2025 özel yetenek sınavı uygulama kılavuzu. https://www.firat.edu.tr/documents/66991489466fd17213082970.pdf

2024-2025 eğitim-öğretim yılı türk musikisi devlet konservatuarı müzik ortaokulu kayıt kabul esasları ve giriş sınavı kriterleri - İTÜ TMDK. https://tmdk.itu.edu.tr/docs/librariesprovider4/default-document-library/2024-ortaokul-giris-kriterleri.pdf?sfvrsn=b6ec5f32_0

Dr. Murat Karabulut – Köşe Yazarı
Gazete Ankara Dijital Haber Portalı
E-posta: mkarabulut@gazeteankara.com.tr
www.gazeteankara.com.tr
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”