1. Yabancı Dil Bariyerinin Bilimsel Üretkenliğe Etkisi

Akademik yükselme kriterlerinde dil puanının baskınlığı, birçok yetenekli araştırmacının asıl uzmanlık alanına odaklanmak yerine vaktinin büyük bir kısmını test tekniklerine ayırmasına neden olmaktadır. Bu durum, "bilimsel üretim" yerine "sınav odaklı başarıyı” merkeze koyan bir çarpıklığa yol açmaktadır.

• Zaman Maliyeti: Dil sınavlarına hazırlık süreci, özellikle sosyal bilimler ve sanat dallarında çalışan akademisyenler için literatür takibi ve saha çalışmasından çalınan zaman anlamına gelmektedir.
• Psikolojik ve Kariyer Kayıpları: Uzmanlık alanında çok başarılı olan ancak dil puanı alamadığı için kadro alamayan veya emekliliğe zorlanan akademisyenler, üniversitelerin insan kaynağı sermayesini zayıflatmaktadır.
• Yayın Yapma Güçlüğü: Akademik camiada tartışılan en temel sorun, akademisyenlerden istenen Q1, Q2 gibi yurt dışı yayın yapma zorunluğu (Özellikle Eğitim Fakülteleri) ve bu dergilerdeki yayınlar gittikçe işin içinden çıkılamaz boyuta gitmektedir. Konu hem akademisyenler için maddi külfet getirmenin yanında hem de güncel yeni fikirlerin başka ülkelere transferi anlamına gelmektedir. Kaldı ki yabancı dergilerde yayın yapan genç beyinler bile kendi yazdığı makaleye ücret ödemeden indirememektedir. Öneri kendi dergilerimizin güçlendirilerek bilimsel seviyede TR, veya Scopus, Q1, Q2 seviyelerinde yayınlarla mümkündür.

2. Yapay Zekâ ve Dil Engellinin Ortadan Kalkışı

Teknolojik determinizm çerçevesinde bakıldığında, dilin bir "iletişim engeli" olma özelliği hızla kaybolmaktadır.

• Anlık Çeviri ve Lokalizasyon: GPT-4, Gemini ve DeepL gibi modeller, bilimsel makaleleri sadece çevirmekle kalmayıp, bağlamı ve teknik terminolojiyi de koruyarak akademik düzeyde metinler sunabilmektedir.
• Simültane Sözlü İletişim: Yakın gelecekte giyilebilir teknolojiler ve AI tabanlı kulaklıklar, uluslararası konferanslarda dil bilme zorunluluğunu "isteğe bağlı bir kültürel hobi" seviyesine indirecektir.
• YÖK Vizyonu: Yükseköğretim Kurulu (YÖK), "Dijital Dönüşüm" ve "Yapay Zekâ" stratejileri doğrultusunda, dilin bir bariyer olmaktan çıktığı bu yeni gerçekliği mevzuatına yansıtmak durumundadır.1

3. Alan Bazlı Ayrıştırma İhtiyacı

Her disiplinin dış dünyaya açılma gereksinimi aynı değildir. Akademik ilerlemede "tek tip" dil şartı yerine "alan bazlı" bir yaklaşım daha rasyoneldir.

A. Yerel ve Kültürel Odaklı Alanlar

Türk Sanat/Halk/Tasavvuf Müziği, Türk Halk Bilimi, Türk Edebiyatı veya Geleneksel El Sanatları gibi alanlarda bilimsel üretim, doğrudan doğruya Türk kültürü ve kaynakları üzerinden yürümektedir. Bu alanlarda bir araştırmacının Doçent olabilmesi için ileri düzeyde İngilizce bilmesi şartının aranması, bilimsel çıktının niteliğine doğrudan bir katkı sağlamamaktadır.2

B. Pratik Odaklı Alanlar

Tıp, Uluslararası İlişkiler, Havacılık veya Turizm gibi alanlarda dil, sadece bir akademik şart değil, mesleki pratiğin bir parçasıdır. Ancak bu alanlarda dahi, yapay zekanın teşhis ve iletişim süreçlerine entegrasyonu, "dil puanı" zorunluluğunun esnetilmesine olanak tanımaktadır.

Sonuç ve Öneriler

Yükseköğretim sistemimiz, akademik ilerlemeyi dil sınavlarına hapsetmek yerine, akademisyenin kendi alanındaki özgün katkısına odaklanmalıdır. Yapay zekanın dil engelini teknik olarak sıfırladığı bir çağda, YÖK'ün gelecek vizyonu şu adımları içermelidir:

1. Kademeli Dil Şartı: Kültürel ve yerel alanlarda dil puanı barajının kaldırılması veya sembolik düzeylere indirilmesi. (Geçmişte TBMM tarafından doç. Dil barajı 50 olarak yapılmıştı. Ancak sınav soruları da bir o kadar zorlaştırılmıştı).
2. Yapay Zekâ Okuryazarlığı: Dil sınavı yerine, akademisyenlerin yapay zekâ araçlarını kullanarak küresel literatürü takip etme ve yayın yapma becerilerinin ölçülmesi.
3. Çıktı Odaklı Değerlendirme: Kişinin kaç puan aldığına değil, uluslararası alanda (AI yardımıyla olsa bile) ne kadar etki yarattığına bakılması.

Yüksek Öğretim Kurumunun, Teknolojinin baş döndürücü hızla gelişmesi karşısında yeni Yapay Zekâ temelli durumu dikkate alarak, kangren olan, engel teşkil eden ve yıllarca zaman kaybına yol açan dil meselesinin akademisyenlerin gündeminden çıkartılması zorunlu hale gelmiştir. Ayrıca alınan yabancı dil belgelerinin beş yılla sınırlandırılmasının güncellenmesi ihtiyacı vardır.

Dipnotlar ve Kaynakça

1: Yükseköğretim Kurulu (2023). Yükseköğretimde Yapay Zekâ ve Dijital Dönüşüm Strateji Belgesi. Bu belgede YÖK, dijital araçların eğitim ve araştırma süreçlerindeki kolaylaştırıcı rolüne değinmektedir.

2: Demir, M. (2021). Akademik Yükselme Kriterleri ve Bilimsel Verimlilik Üzerine Bir Analiz. Ankara: Akademik Yayınlar. (Yabancı dilin sosyal bilimlerdeki verimlilik üzerindeki negatif korelasyonunu ele alır).

3: Brynjolfsson, E., & McAfee, A. (2014). The Second Machine Age. Çeviri teknolojilerinin insan emeği ve uzmanlık üzerindeki etkileri üzerine temel bir eser.

4: Akademik Dil Sorunsalı Raporu (2022). Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) Değerlendirme Notları.

Dr. Murat Karabulut – Köşe Yazarı
Gazete Ankara Dijital Haber Portalı
E-posta: mkarabulut@gazeteankara.com.tr
www.gazeteankara.com.tr
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”