Tarihi Hikayesi ve İlk Ortaya Çıkışı

Bestelenme Süreci: Temmuz 1862'de Amerikan İç Savaşı sırasında, Birlik Ordusu Tugay Komutanı Tuğgeneral Daniel Butterfield, ordugahın "ışıkları söndür" işaretini fazla sert bularak eski bir askeri boru melodisi olan "Tattoo"nun son ölçülerini yeniden düzenlemiştir (Butterfield, 1862; Military.com, 2021).

İlk Çalınışı: Butterfield, bir zarfın arkasına karaladığı notaları tugay borozancısı Oliver Willcox Norton’a vererek aynı gece Harrison's Landing (Virginia) ordugahında çaldırmıştır (Norton, 1898; United States Marine Band, 2021).

Başka bir rivayet ise Amerika kuzey- güney iç savaşının bittiğini duyurmak amacıyla çalınan bir müziktir.

Cenazelerde Kullanımı: Melodi ilk başta gece yat borusu amacıyla tasarlanmışsa da kısa süre sonra Peninsular Kampanyası sırasında düşman hatlarına yakınlık sebebiyle geleneksel top atışının yapılamadığı bir askeri cenazede ilk kez saygı müziği olarak icra edilmiştir (Berkeley Plantation, 2020).

Resmileşmesi: ABD Ordusu tarafından 1874'te resmi ordu işareti kabul edilmiş, 1891'de ise askeri defin törenlerinde çalınması zorunlu kılınmıştır (Military.com, 2021).

"Taps" Boru Çağrısının Kökeni ve Anlamı

"Taps" boru çağrısı, Amerika Birleşik Devletleri'nde askeri törenlerde, özellikle de şehit cenazelerinde ve gün batımında çalınan kısa, hüzünlü bir melodidir. Kökeni, Amerikan İç Savaşı'na dayanmaktadır.

Amerikan İç Savaşı (1861-1865): "Taps"ın doğuşu, 1862 yılında, Amerikan İç Savaşı sırasında, Birlik Ordusu'nun generali Daniel Butterfield'a atfedilir. General Butterfield, birliklerinin kampında çalınan geleneksel "yat borusu" (lights out) melodisinden memnun değildi. Bir borazancı olan Oliver Willcox Norton'dan, daha hüzünlü ve anlamlı bir melodi bestelemesini istedi. Norton, Butterfield'ın notlarını kullanarak bu yeni melodiyi oluşturdu. İlk olarak Harrison's Landing, Virginia'da çalındığı ve kısa sürede diğer birlikler tarafından da benimsendiği bilinmektedir.

Amacı ve Sembolizmi: "Taps", başlangıçta günün sonunu ve askerlerin istirahate çekilmesini işaret eden bir çağrıydı. Ancak zamanla, özellikle de savaşın acımasızlığı ve kayıpların artmasıyla, şehit düşen askerleri anma ve onlara veda etme sembolü haline geldi. Melodinin hüzünlü ve sakin yapısı, yas ve saygıyı ifade etmek için idealdi. Günümüzde ABD'de hala cenaze törenlerinde, anma günlerinde ve askeri üslerde gün batımında çalınmaktadır.

"Taps"ın Türkiye'deki Yeri ve Kullanımı

"Taps"ın Türkiye'de saygı duruşlarında çalınmaya başlama tarihi ve nedeni hakkında kesin bir resmi kayıt bulmak zor olsa da yaygın kabul gören bazı teoriler ve bilgiler mevcuttur. Türkiye'de bu melodi, genellikle "Tİ" borusu veya "Saygı Duruşu Borusu" olarak adlandırılır.

Türkiye'ye Gelişi ve Benimsenmesi: Kullanan Ülkeler: Melodiyi "Taps" adıyla ABD, Türkiye, Güney Kore ve Filipinler gibi ABD ile yakın askeri müttefiklik ve NATO bağı bulunan ülkeler tören protokollerinde kullanmaktadır (Kaymakçı, 2011). Buna karşın İngiliz Milletler Topluluğu ülkeleri "The Last Post", Fransa "Aux Morts", İtalya ise "Il Silenzio" melodisini tercih eder.

Türkiye’ye Girişi

Türkiye’ye Girişi: Melodinin Türk Silahlı Kuvvetleri tören protokollerine girmesi 1950'li yıllara, yani Türkiye’nin 1952 yılındaki NATO üyeliği ve Kore Savaşı sürecindeki askeri entegrasyon dönemine dayanır (Kaymakçı, 2011). Türk askeri geleneğindeki borazanın "dikkat / dinle" anlamına gelen işaret sesi "Ti" adı altında protokole uyarlanarak resmileştirilmiştir (İlker, 2013).

Kore Savaşı Etkisi: Kore Savaşı, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Batılı müttefiklerle, özellikle de Amerikan ordusuyla yoğun bir iş birliği içinde olduğu ilk büyük uluslararası askeri deneyimdi. Bu dönemde, Türk askerleri ve komutanları, Amerikan askeri geleneklerini ve ritüellerini yakından gözlemleme fırsatı bulmuş olabilirler. "Taps"ın, şehit düşen askerleri anma törenlerinde çalınması, Türk askeri geleneğine uygun bulunmuş ve benimsenmiş olabilir. Bu, uluslararası askeri iş birliğinin kültürel bir yansıması olarak görülebilir.

Resmi Bir Emir mi, Kültürel Bir Benimseme mi?

Resmi Bir Emir mi, Kültürel Bir Benimseme mi? "Taps"ın Türkiye'de ne zaman ve hangi resmi emirle çalınmaya başlandığına dair net bir tarih veya belgeye ulaşmak zordur. Daha çok, askeri okullarda veya birliklerde zamanla benimsenmiş, kulaktan kulağa yayılarak ve bir gelenek haline gelerek yerleşmiş olması muhtemeldir. Melodinin evrensel hüznü ve saygı ifadesi, Türk kültüründeki şehitlik ve anma kavramlarıyla örtüşmüş olabilir. Başka bir anlatı; 1952-53 yıllarında Türkiye’ye ziyaret gelecek olan Amerika Genel Kurmay başkanı karşılama töreni için o dönemin Türkiye protokol heyetinin karşılama için düşündüğü bir durum olduğudur. Heyet karşılanırken çalınan “Tİ” borusu Amerika Genelkurmay başkanını memnun etmiş ve karşılama için teşekkür ederek “biz gelmeden kültürümüz buraya gelmiş” şeklindeki söylemi doğru mudur? Yoksa yanlış mıdır bilmiyoruz.

Türkiye'deki Amacı ve Sembolizmi

Türkiye'deki Amacı ve Sembolizmi: Türkiye'de "Tİ" borusu, özellikle milli yas günlerinde, şehit cenazelerinde, anma törenlerinde ve resmi saygı duruşlarında mutlaka çalınmaktadır. Ancak Türk kültür geleneğinde ve cenazede çalınması toplumsal ve dini açıdan sakıncalı bulanlar da vardır. Ki yüzyıllardır cenazelerini kendi gelenek ve göreneklerine göre kaldıran toplum için yadırgayıcı bir durum olduğu da kesindir.

Yorum

Sonuç olarak, Türkiye'de saygı duruşlarında çalınan "Tİ" borusu, Amerikan İç Savaşı'ndan miras kalan "Taps" melodisidir. Bu melodi, Kore Savaşı gibi uluslararası askeri etkileşimler sonucunda Türkiye'ye gelmiş ve evrensel hüznü ile Türk milletinin şehitlik ve anma kültüründe 1950 yıllardan günümüze çalınmaktadır. Bugün, Türkiye'nin milli törenlerinde çalınan melodi, şehitlere ve ebediyete intikal edenlere duyulan saygının ve hüznün güçlü bir sembolü ifade ettiği söylense de kendi kültür ve dini kodlarımızla tezatlık teşkil etmektedir.

Bu analizde sunulan bilgiler, genel kabul görmüş tarihsel anlatılar ve kültürel yorumlar üzerine kuruludur. Türkiye'deki "Tİ" borusunun kesin başlangıç tarihi ve resmi gerekçesi konusunda daha derinlemesine bir araştırma, askeri arşivlerin ve sözlü tarih kaynaklarının incelenmesini gerektirebilir.

Kaynaklar

Berkeley Plantation. (2020). The origin of "Taps". https://berkeleyplantation.com/taps/

Bu kaynaklar olayın mitolojiden ayrıştırılmasını sağlar. İnternette yaygın olan "Bir Konfederasyon askerinin cebinde bulunan beste" şehir efsanesini çürütür. Melodinin Temmuz 1862'de Harrison's Landing (Berkeley Plantation) kampında doğduğunu doğrular.

İlker, M. (2013, 26 Şubat). Saygı duruşundaki "Ti" borusuna tepki. Aydın 24 Haber. https://www.aydin24haber.com/saygi-durusundaki-ti-borusuna-tepki-3007h.htm

Kaymakçı, M. (2011, 23 Mayıs). “Ti sesi” nereden geliyor? Musiki Dergisi. http://www.musikidergisi.net/?p=1839

Military.com. (2021). Taps: How a Medal of Honor recipient gave America its most famous military bugle call. https://www.military.com/history/taps-how-medal-of-honor-recipient-gave-america-its-most-famous-military-bugle-call-ever.html

Norton, O. W. (1898). The origin of "Taps". The Century Magazine, 56(4), 637–638.

Bu kaynak, melodinin bestelenmediğini, General Daniel Butterfield tarafından eski bir Fransız/Amerikan yat borusu melodisinden (Scott Tattoo) uyarlanarak borazancı Oliver Willcox Norton’a çaldırıldığını doğrudan olayın tanığının ağzından aktarır. Bütün "Taps" araştırmalarının temel taşıdır.

Taps Bugler. (t.y.). The story of Taps. https://www.tapsbugler.com/the-story-of-taps/

(TapsBugler.com- Jari Villanueva): Jari Villanueva, ABD'nin bu alandaki en otorite müzikolog/tarihçisidir. Melodinin cenazelerde ilk kez çatışma esnasında düşmanı uyaracak tüfek atışları yerine silahsız saygı duruşu amacıyla nasıl kullanıldığını tarihsel detaylarıyla belgelemiştir.

Taps. (2025, 27 Temmuz). Wikipedia içinde. 27 Temmuz 2025 tarihinde https://en.wikipedia.org/wiki/Taps adresinden erişildi.

United States Marine Band. (2021). History of "Taps". U.S. Department of the Navy. https://www.marineband.marines.mil/Audio-Resources/Taps/

NOT

Prof. Dr. Mustafa Kaymakçı, ABD askeri melodisi olan "Taps"in Türkiye'ye muhtemelen Kore Savaşı ve NATO'ya giriş sürecinde (1950'ler) entegre olarak Türk saygı duruşlarındaki "Ti Sesi" haline geldiğini müzikolojik olarak sorgular. İlker (2013) ise bu Amerikan kökenli melodinin Türk milli protokollerinde kullanılmasının yarattığı kültürel ve siyasi tartışmaları ortaya koyar.

Dr. Murat Karabulut
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
Gazete Ankara Dijital Haber Portalı – Köşe Yazarı
E-posta: mkarabulut@gazeteankara.com.tr
www.gazeteankara.com.tr
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”