Mevcut Sınav Sistemindeki Zorluklar

Geleneksel müzik yetenek sınavları, aileleri ve adayları zorlayan ve adil olmayan sonuçlara yol açabilen bazı faktörler içerir:

·         Ekonomik Engeller: Uzak şehirlerden gelen adaylar için seyahat, konaklama ve özel ders masrafları önemli bir maliyet oluşturur. Bu durum, yetenekli ancak maddi imkanları kısıtlı öğrencileri dezavantajlı duruma düşürür.

·         Yüksek Stres Seviyesi: Bir jüri önünde canlı performans sergilemek, birçok aday için yoğun bir baskı ve stres kaynağıdır. Bu stres, adayın normalde sergileyebileceği performansın altında kalmasına neden olabilir.

·         Subjektif Değerlendirme: Jüri üyelerinin kişisel tercihleri veya o anki ruh halleri, adayın notunu etkileyebilir. Bu durum, değerlendirmenin tamamen objektif olmasını zorlaştırır.

Müzik yetenek sınavlarının (konservatuarlar, güzel sanatlar liseleri ve eğitim fakülteleri) mevcut kılavuzları incelendiğinde, adayların müzikal algı ve becerilerinin ağırlıklı olarak Batı Klasik Müziği (tampere sistem) normlarına göre ölçüldüğü görülmektedir. Bu durum; geleneksel Türk halk müziği, Türk sanat müziği, makamsal müzikler veya yerel ritmik kalıplarla (aksak ritimler) büyümüş, bu alanlarda olağanüstü yeteneğe sahip olan ancak Batı teorisine maruz kalmamış adayların elenmesine ya da dezavantajlı duruma düşmesine neden olmaktadır.

Bu tek merkezli ölçümleme sistemini daha adil, bilimsel ve kültürel olarak kapsayıcı hale getirmek için izlenmesi gereken yol haritası aşağıda beş temel başlık altında sunulmuştur.

1. Modüler ve Branşa Özel Sınav Kanalları Oluşturmak

Adayların tamamını tek bir "genel müziksel algı" filtresinden geçirmek yerine, başvurulan alana ve adayın müzikal geçmişine göre esneyen çok kanallı bir sınav yapısı kurulmalıdır.

·         Alan Tercihine Göre Esneklik: Geleneksel Türk Müziği (Halk veya Sanat Müziği) bölümlerine başvuracak bir adaya uygulanan işitsel sınav ile Piyano veya Kompozisyon bölümüne başvuracak adayın sınavı farklılaştırılmalıdır.

·         Giriş Modülleri: Sınavın ilk aşaması genel müzikal potansiyeli (frekans ayırt etme, temel ritim belleği) ölçmeli; ikinci aşama ise adayın uzmanlaşmak istediği müzik kültürünün (Batı veya Doğu/Makam) dinamiklerine göre şekillenmelidir.

2. İşitsel Değerlendirmede "Mikrotonal" ve "Makamsal" Farkındalık

Batı sistemi, oktavı 12 eşit parçaya bölen tampere sistemi esas alır. Ancak geleneksel müziklerimiz mikrotonal (koma sesler içeren) yapılara sahiptir. Bu durumun ölçme-değerlendirme süreçlerine entegrasyonu şu şekilde sağlanabilir:

·         Mikrotonal Kulak Testleri: Geleneksel bölümlere başvuran adayların sadece yarım ve tam sesleri değil, mikrotonal (koma) aralıkları da duyup duyamadığı, taklit edip edemediği test edilmelidir.

·         Makam Duyuşu: Adaya sadece batı armonisi kalıplarında akorlar veya ezgiler değil; makamsal geçişler (seyirler) ve makam dizilerinden oluşan melodik bellek soruları yöneltilmelidir.

·         Eşit Değerlendirme Puanı: Sınav kılavuzlarında makamsal ezgi tekrarı ile tonal ezgi tekrarı eşit ağırlıkta ve adayın seçimine bağlı olarak puanlandırılmalıdır.

3. Ritmik Bellek Testlerinde "Aksak Ritim" ve Poliritim Dengesi

Batı müzik eğitimi genellikle simetrik zamanlara (2/4, 3/4, 4/4) odaklanırken, Anadolu ve Balkan coğrafyası 5/8, 7/8, 9/8 gibi aksak (asimetrik) ritimler açısından dünyanın en zengin bölgelerinden biridir.

·         Doğal Ritim Algısı: Bu coğrafyada büyüyen bir çocuğun ritmik belleği, genetik ve kültürel olarak aksak ritimlere daha yatkındır. Ritim tekrarı sınavlarında aksak ritim kalıplarının kullanımı artırılmalı ve kılavuzda hak ettiği ağırlığı almalıdır.

·         Ritmik Çeşitlilik: Sadece düz vuruşlar değil, senkoplu ve asimetrik ritimlerin taklidi de adayın ritmik zekasını ölçmede birincil kriterlerden biri olmalıdır.

4. Teknolojinin Yerelleştirilmesi ve Yazılımsal Çözümler

Yetenek sınavlarında kullanılacak yapay zekâ destekli veya dijital ölçme araçları, sadece Batı müziği teorisiyle eğitilmiş hazır yabancı yazılımlardan ibaret olmamalıdır.

·         Yerli ve Milli Müzik Analiz Yazılımları: Koma sesleri algılayabilen, makamsal seyir analizini yapabilen ve aksak ritimleri değerlendirebilen yerli ölçme-değerlendirme yazılımları geliştirilmelidir.

·         Yapay Zekâ Eğitim Verisi (Dataset): Sınav analizinde kullanılacak yapay zekanın "doğru ton/intonasyon" kriteri tanımlanırken, sadece batı enstrümanlarının frekansları değil, bağlama, kanun, ney gibi geleneksel sazların frekans aralıkları ve icra tavırları da sisteme öğretilmelidir.

5. Pedagojik ve Akademik Kılavuz Reformu

Değişimin kalıcı olması için yasal ve akademik çerçevenin güncellenmesi şarttır.

·         Müfredat ve Kılavuz Revizyonu: Yükseköğretim Kurulu (YÖK) ve Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) ortaklığında, müzik akademisyenleri ve etnomüzikologların yer aldığı bir komisyon kurulmalı, sınav kılavuzlarındaki "Müziksel İşitme" başlığı altındaki kazanımlar kültürel çoğulculuk ilkesine göre yeniden yazılmalıdır.

·         Jüri Çeşitliliği ve Eğitimi: Sınav jürilerinin sadece Batı eğitimi almış akademisyenlerden oluşması engellenmeli, geleneksel müzik teorisi ve pratiğine hâkim uzmanların da jüride aktif yer alması sağlanmalıdır. Ayrıca jürilere "Kültürel Duyarlılık ve Ölçme Sapması" eğitimleri verilmelidir.

Sonuç

Yetenek sınavlarında Batı merkezli ölçümleme sisteminden sıyrılmak, Batı müziğini tamamen reddetmek anlamına gelmez. Amaç, "çift dilli (bimusical)" bir yetenek ölçümü gerçekleştirmektir. Bu reform sayesinde; kendi kültürel coğrafyasının seslerini çok iyi duyan ve yorumlayan ancak Batı solfej kurallarına boğulmamış genç yeteneklerin sistem dışı kalması engellenecek, ülkemizin müzikal zenginliği akademik düzeyde çok daha güçlü bir şekilde temsil edilecektir.

Dr. Murat Karabulut – Köşe Yazarı
Gazete Ankara Dijital Haber Portalı
E-posta: mkarabulut@gazeteankara.com.tr
www.gazeteankara.com.tr
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”