Küresel Bilişim Çağında Kültürel Güç

Kültürel güç, bir siyasi aktörün (genellikle bir ulus devletin), kendi değerlerini, yaşam biçimini, sanatını ve entelektüel üretimini diğer toplumlara birer "çekim merkezi" olarak sunabilme kapasitesidir [1]. Joseph Nye'ın teorisinde kültür, bir ülkenin dış politikasına meşruiyet kazandıran ve zorlama (coercion) olmaksızın rıza (consent) üreten üç temel yumuşak güç kaynağından biridir [2]. Bilişim çağında kültürel güç, ulusal sınırları aşan dijital ağlar vasıtasıyla "küreselleşirken homojenleşme" veya "küreselleşirken hibritleşme" süreçlerini tetikler. Kültürel gücü elinde tutan aktör, küresel kamuoyunun gündemini belirleme ve yapısal parametreleri kurgulama avantajına sahip olur.

Müzik Kültürünün Stratejik Rolü ve Güç Boyutu

Müzik, dil bariyerlerini aşabilen evrensel semiyotik (göstergebilimsel) yapısı nedeniyle kültürel gücün en akışkan ve nüfuz etme oranı en yüksek aracıdır. Müzik kültürü sadece bir eğlence metaı değil, aynı zamanda ideolojilerin, ulusal kimliklerin ve hegemonik söylemlerin inşa edildiği bir alandır [3].

• Soğuk Savaş Dönemi Jazz Diplomasisi: ABD, 1950'li ve 60'lı yıllarda Louis Armstrong, Dizzy Gillespie gibi siyah caz sanatçılarını "Jazz Ambassadors" (Caz Elçileri) olarak SSCB ve Üçüncü Dünya ülkelerine göndermiştir. Buradaki amaç hem Amerikan özgürlükçü imajını yaymak hem de ABD'deki ırkçılık eleştirilerini kültürel bir diplomasi hamlesiyle perdelemekti [4].
• K-Pop ve Güney Kore'nin "Hallyu" (Kore Dalgası) Stratejisi: Günümüzde müzik kültürünün bir devlet stratejisi olarak nasıl ekonomik ve siyasi güce dönüştüğünün en somut örneği Güney Kore'dir. BTS veya Blackpink gibi gruplar, Güney Kore'nin küresel imajını "teknolojik, modern, sempatik ve barışçıl" olarak yeniden üretmekte, bu da ülkenin diplomatik pazarlık gücünü artırmaktadır [5].

Oryantalist Bakış Açısında Müziksel Gücün Kullanımı

Edward Said’in literatüre kazandırdığı Oryantalizm (Doğubilim) kavramı, Batı’nın Doğu’yu (Şark) kendi siyasi, askeri ve kültürel hegemonyasını meşrulaştıracak şekilde "egzotik, rasyonel olmayan, erotik, mistik, durağan ve gelişmeye muhtaç" bir "Öteki" olarak kurgulama pratiğidir [6].

Müzik kültürü, Oryantalist bakış açısının ve emperyalist söylemin en güçlü estetik sığınağı olmuştur. Batı, Doğu müziğini ve kültürünü şu şekillerde hegemonik bir güç aracı olarak kullanmıştır:

Temsil ve "Gizemleştirme"

Batılı kompozitörler (örneğin Mozart'ın Saraydan Kız Kaçırma operası veya Bizet'in Carmen’i), Doğu melodilerini ve ritimlerini (örneğin "Alaturka" ritimleri veya pentatonik dizileri) kendi eserlerine entegre ederek Doğu'yu "evcilleştirilmiş bir egzotizm" olarak Batı burjuvazisine sunmuşlardır [7]. Müzik, Doğu'nun rasyonel Batı karşısındaki "ilkel ve duygusal" konumunu pekiştiren bir stereotip üretme aracına dönüştürülmüştür.

"Medeniyet Götürme" Söyleminin Kültürel Ayağı

Sömürgeci güçler, işgal ettikleri topraklardaki yerel müzik geleneklerini "polifoni" (çokseslilik) ve Batı harmonisinden yoksun olduğu gerekçesiyle "gelişmemiş" ilan etmişlerdir. Batı tarzı konservatuvarların ve askeri bando okullarının sömürgelerde kurulması, yerli halkın zihnen sömürgeleştirilmesi sürecinde kültürel bir asimilasyon aracı olmuştur [8].

Popüler Kültürde Dijital Oryantalizm ve "World Music"

Bilişim çağında Oryantalizm yok olmamış, form değiştirmiştir. "World Music" (Dünya Müziği) kategorisi altında, Doğu'nun veya Afrika'nın geleneksel/otantik müzikleri, Batılı prodüktörler tarafından dijital altyapılarla yeniden mikslenerek küresel pazara sunulmaktadır. Bu durum, Doğu kültürünün Batı merkezli kapitalist estetik normlara göre "yeniden paketlenmesi" ve kültürel olarak kendine mal ederek sahiplenilmesidir.  [9]. Doğu, siber alanda hala "otantik, mistik bir kaçış noktası" olarak sunularak rasyonalite ve modernitenin tek sahibi olan Batı imajı beslenmektedir.

Değerlendirme

Giriş metninde belirtildiği üzere, gelişmiş batı demokrasileri eğer küresel bilişim çağında "kibirlilik yüzünden değerlerinin derinindeki mesajı gölgeleme tehlikesi" ile karşı karşıyaysa, bunun en büyük sebebi kültürel güç araçlarını hala tek taraflı ve Oryantalist bir hiyerarşiyle kullanmalarıdır.

Müzik kültürü, küresel siber ağlarda çok hızlı yayılabilen bir yumuşak güç unsuru olmakla birlikte, eğer diğer kültürleri alt basamakta gören Oryantalist reflekslerden arındırılmazsa, hedef kitlelerde bir "kültürel emperyalizm" direnci yaratır. Akıllı güç (smart power), sert askeri ve ekonomik gücü, diğer kültürlerin özerkliğine ve çeşitliliğine saygı duyan, Oryantalist üstünlük kompleksinden arınmış bir yumuşak/kültürel güçle birleştirebildiği ölçüde başarılı olacaktır.

Dipnotlar ve Kaynakçalar

[1] Featherstone, Mike. (1990). Global Culture: Nationalism, Globalization and Modernity. London: Sage Publications, s. 45.

[2] Nye, Joseph S. (2004). Soft Power: The Means to Success in World Politics. New York: PublicAffairs, s. 11-15.

[3] Said, Edward W. (1993). Culture and Imperialism. New York: Knopf, s. 72.

[4] Von Eschen, Penny M. (2004). Satchmo Blows Up the World: Jazz Ambassadors Play the Cold War. Cambridge: Harvard University Press, s. 28.

[5] Kim, Youna. (Ed.). (2013). The Korean Wave: Korean Media Go Global. London: Routledge, s. 94.

[6] Said, Edward W. (1978). Orientalism. New York: Pantheon Books, s. 1-3.

[7] Locke, Ralph P. (2009). Musical Exoticism: Images and Reflections. Cambridge: Cambridge University Press, s. 104.

[8] Agawu, Kofi. (2003). Representing African Music: Postcolonial Notes, Queries, Positions. New York: Routledge, s. 61.

[9] Taylor, Timothy D. (1997). Global Pop: World Music, World Markets. New York: Routledge, s. 87.

• Agawu, K. (2003). Representing African Music: Postcolonial Notes, Queries, Positions. New York: Routledge.
• Featherstone, M. (1990). Global Culture: Nationalism, Globalization and Modernity. London: Sage Publications.
• Kim, Y. (Ed.). (2013). The Korean Wave: Korean Media Go Global. London: Routledge.
• Locke, R. P. (2009). Musical Exoticism: Images and Reflections. Cambridge: Cambridge University Press.
• Nye, J. S. (2004). Soft Power: The Means to Success in World Politics. New York: PublicAffairs.
• Said, E. W. (1978). Orientalism. New York: Pantheon Books.
• Said, E. W. (1993). Culture and Imperialism. New York: Knopf.
• Taylor, T. D. (1997). Global Pop: World Music, World Markets. New York: Routledge.

Von Eschen, P. M. (2004). Satchmo Blows Up the World: Jazz Ambassadors Play the Cold War. Cambridge: Harvard University Press.

Dr. Murat Karabulut – Köşe Yazarı
Gazete Ankara Dijital Haber Portalı
E-posta: mkarabulut@gazeteankara.com.tr
www.gazeteankara.com.tr
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”