Mesleki ve Teknik Eğitimde Mezun İzlemenin Rolü

Herhangi bir üretim sisteminde, ürünün müşterinin ihtiyaçlarını tam olarak karşılayıp karşılamadığına bakılır, müşteri şikâyetleri dikkate alınır, hatta ürünün ne kadar süre bozulmadan fonksiyonlarını sürdürdüğü belirlenir, buna göre ürünle ilgili çeşitli garantiler ve satış sonrası hizmetleri sunulur.

Bir mesleki ve teknik eğitim sisteminde de mezunlar sistemin ürünleridir. Bu ürünlerin de müşteriyi, yani mezunu istihdam eden kişilerin görüşlerinin alınması, dolayısıyla onların ihtiyaçlarının ne ölçüde karşılanıp karşılanmadığına bakılması, bu sistemin uzun vadeli amaçlarını gerçekleştirmesi bakımından gereklidir.

Kaldı ki mezunlar herhangi bir üründen farklı olarak, kendi performansları hakkında görüş ve düşüncelerini söyleyebilirler. Onların görüşlerinin alınması, istihdam kayıtlarının incelenmesi, mezunların eğitim sistemine ilişkin yapacakları değerlendirmeler ve öneriler ile mezunları istihdam eden kişi ve kuruluşların mezunun performansı ile ilgili olarak yapacakları değerlendirmeler mezun izleme adını alır ve mesleki ve teknik eğitim programının ürün bazında değerlendirilmesini sağlar.

“Kalite müşteri memnuniyetidir.”

Mesleki ve teknik eğitimde mezun izleme çalışmalarında mezunlar ve işveren temel veri kaynağıdır. Onlardan doğruda ya da dolaylı olarak alınan veriler kullanılarak program geliştirme ve güncelleme çalışmaları daha sıhhatli yürütülebilir. Mezunların ve işverenin verebileceği bilgiler aşağıya çıkarılmıştır.

Mezun

Bir program mezunu, mezun izleme yoluyla ilgililere iş bulup bulamadığını, iş ararken ne gibi sorunlarla karşılaştığını ne kadar zamanda iş bulduğunu, nasıl bir iş bulduğunu, ne kadar ücret aldığını, iş yerinde kendisine nasıl muamele edildiğini söyleyebilir. İş yerinde çalışırken okulda öğrendiği hangi özelliklerinin geçerliliğini koruduğunu, hangilerinin istenmediğini ya da gerekmediğini bildirebilir.

Mezun okulda öğrendiği bilgi, beceri, tutum, tavır ve alışkanlıkların hangilerinin ne kadar geçerli olduğunu, hangilerinin geçerli olmadığını mezun izleme programları yoluyla okula bildirir. Okulda edinmediği fakat işyerinde aranan bilgi, beceri, tutum, tavır ve alışkanlıkların neler olduğu hakkında da mezun izleme programları yoluyla geri bildirim verebilir.

Mezun okulda aldığı her dersin iş hayatında işine ne kadar yaradığını ya da yaramadığını, değiştirilmesi, geliştirilmesi ya da kaldırılması gereken yanlarının neler olduğu konusunda okula geribildirim verebilir.

İşveren

İşveren kime ihtiyaç duyduğunu, bu kişide olması gereken özellikleri, mezunların bu özellikleri ne kadar taşıdığını, sahip oldukları özellikler ile nerelerde ve nasıl istihdam edilebileceklerini ya da edilemeyeceklerini söyleyebilir.

İşveren, iş hayatındaki değişmeleri ve gelişmeleri, istihdam etmek istediği kimselerde bulunması gereken ve bulunması istenmeyen özellikleri, iş hayatındaki eğilimleri, yönelimleri ve bunların sonucunda nelerin ne kadar zamanda nasıl etkileneceğini ve bunların istihdam edecekleri kişilerin özelliklerine nasıl yansıyacağını söyleyebilir.

Mezun ve işverenden alınan bilgiler doğrultusunda okulun eğitim programlarında gerekli değişiklikler ve düzenlemeler yapılır. Böylece iş hayatı ile okul arasında sürekli bir iletişim kurulur ve iş hayatının ihtiyaçları okula doğru şekilde yansıtılır. Okulda da zamanında yapılan müdaheleler yoluyla eğitim programları işverenin ihtiyaçlarına cevap verecek hale getirilmiş olur.

Sonuç

Mesleki ve teknik okullarda mezun izleme, uygulanan mesleki ve teknik eğitim programı için çok önemli bir geribildirim aracıdır. Mezunların hangi sektörlerde, hangi pozisyonlarda ve ne kadar sürede istihdam edildiklerini izlemek mesleki ve teknik eğitim programlarının iş piyasasıyla ne kadar uyumlu olduğunu gösterir. İşverenlerin ihtiyaç duymadığı becerilere ağırlık veriliyorsa programlar revize edilir. Talep gören alanlardaki eğitimler güçlendirilebilir. Mezun izleme verileri, verilen eğitimin gerçek hayattaki karşılığını ölçmek için önemli bir kanıttır.

Mezunların iş bulma oranları, öğrenilen becerileri kullanma düzeyi, yeterlilik–iş gereksinimi uyumu gibi göstergeler eğitim kurumlarının kalite güvence süreçlerinde kullanılır. Teknoloji hızla değiştiği için mesleki ve teknik eğitim programları sık sık güncellenmelidir. Mezunlardan alınan geribildirimler hangi içeriklerin eskidiğini, hangi yeni teknolojilerin veya bilgilerin derslere eklenmesi gerektiğini belirlemeye yardımcı olur.

Milli Eğitim Bakanlığı, il milli eğitim müdürlükleri veya kurum yöneticileri mezun izleme verilerini kullanarak kontenjan planlaması, alan/dal açma kapama, yatırım yapılan atelye ve laboratuvar türleri gibi stratejik kararları daha kolay verebilir.

Mezunların çalıştığı işletmelerle düzenli temas, okul ve sektör arasında sürdürülebilir bir iş birliği sağlar. Bu sayede işletmelerde beceri eğitimi ve staj imkânları iyileşir. Sektör temsilcileri mesleki ve teknik eğitim kurullarına ve mesleki ve teknik eğitim program çalışmalarına katkı verir.

Mezun izleme çalışmaları hangi ek becerilere ihtiyaç olduğunu ortaya koyar. Okullar buna göre tamamlayıcı kurslar, kısa süreli sertifika programları, danışmanlık hizmetleri gibi destekler geliştirebilir.

Mezunlarının istihdamı yüksek olan, sektörle güçlü bağlantılar kuran ve mezunlarını izleyen okullar daha saygın hale gelir. Bu durum yeni öğrencileri, kaliteli öğretmenleri ve işletmelerle iş birliğini çekmede önemli avantajlar sağlar.

Mezun izleme mesleki ve teknik eğitimin geri bildirim döngüsünü oluşturan en önemli mekanizmalardan birisidir. Eğitim sistemine aynalık yaparak hem öğrencilerin hem işverenlerin hem de kurumların ihtiyaçlarını görünür kılar.

Mezun izleme yolu ile elde edilen veriler okul düzeyinde, il düzeyinde, sanayi bölgesi düzeyinde ve milli düzeyde ele alınıp birleştirilerek değerlendirilmezse kendisinden beklenilen faydaları sağlayamaz.


Ve Yeni Eğitim Öğretim Yılına Dair Bir Temenni

2026-2027 eğitim öğretim yılının; öğrencilerimize, öğretmenlerimize, velilerimize, eğitim yöneticilerimize ve bütün eğitim camiamıza hayırlı olmasını diliyorum.

Eğitimin her kademesinde niteliği artıran, öğrenciyi merkeze alan, öğretmeni güçlendiren, okulu hayatla buluşturan ve ülkemizin geleceğine değer katan çalışmaların çoğalması en büyük temennimizdir.

Yeni eğitim yılının sağlık, huzur, başarı, verimlilik ve ortak sorumluluk bilinciyle geçmesini diliyorum. 


Prof. Dr. Ahmet MAHİROĞLU
Gazi Üniversitesi E. Öğretim Üyesi
Gazete Ankara Dijital Haber Portalı – Köşe Yazarı
amahiroglu@gazeteankara.com.tr