Ankara – GA Dijital Haber Portalı Haber Merkezi / Çevre ve Doğa Haberleri- Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığından yapılan açıklamaya göre, TBMM Ana Bina ile Halkla İlişkiler Binası, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen Ulusal Yeşil Bina Sertifika Sistemi YeS-TR kapsamında “Çok İyi” derecesiyle sertifikalandırıldı.

Sertifikasyon sürecinde TBMM yerleşkesindeki çalışmalar; Enerji Kullanımı ve Verimliliği, İç Ortam Kalitesi, İnovasyon, Su ve Atık Yönetimi, Yapı Malzemesi ve Yaşam Döngüsü ile Bütünleşik Bina Tasarımı ve Yönetimi olmak üzere altı temel başlık üzerinden değerlendirildi.

Meclis Başkanlığı, yapılan teknik ve işletmeye yönelik düzenlemeler sonucunda enerji verimliliğinin artırıldığını, doğal kaynak tüketiminin azaltıldığını, su ve atık yönetiminin güçlendirildiğini, iç ortam konforunun iyileştirildiğini ve yapıların çevresel etkilerinin azaltılmasına yönelik kazanımlar elde edildiğini bildirdi.

YeS-TR Türkiye’nin yerli yeşil bina sistemi

YeS-TR, binalar ile yerleşmelerin çevresel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirlik performansını değerlendiren Türkiye’nin ulusal sertifikasyon sistemi olarak uygulanıyor.

Binalar ile Yerleşmeler İçin Yeşil Sertifika Yönetmeliği uyarınca sistem; doğal kaynakların ve enerjinin verimli kullanılması, yapıların çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltılması ve sürdürülebilir performansın ölçülebilir kriterler üzerinden değerlendirilmesini esas alıyor. Yeşil sertifika başvuruları mevcut ve yeni binalar için yapılabiliyor.

TBMM’nin iki önemli hizmet binasının bu sistem kapsamında “Çok İyi” derecesine ulaşması, özellikle kamu yapılarında enerji, su, atık ve kaynak yönetiminin ölçülebilir kriterlerle izlenmesi açısından dikkate değer bir örnek oluşturuyor.

Yeşil dönüşümün ikinci sınavı: Vatandaş sisteme ne kadar kolay ulaşabiliyor?

Türkiye’nin çevre politikalarında kurumsal yapıların yeşil standartlara geçirilmesi kadar, günlük hayata doğrudan dokunan çevre uygulamalarının erişilebilirliği de önem taşıyor.

Bu noktada Depozitosu Olan Ambalajlar – DOA sistemi, Türkiye’nin en geniş katılımlı çevre uygulamalarından biri olarak öne çıkıyor.

DOA ile 0,10-3,01 litre arasındaki sisteme kayıtlı PET, cam ve alüminyum içecek ambalajları iade noktalarına teslim edilebiliyor. İade edilen uygun ambalaj karşılığındaki bedel kullanıcının DOA dijital cüzdanına aktarılıyor. Resmî sistemde vatandaşın en yakın noktayı mobil uygulamadaki “İade Noktası Bul” bölümünden veya DOA’nın internet haritasından bulması öngörülüyor.

Ancak uygulamanın “81 ilde başlamış olması” ile Türkiye genelinde tam anlamıyla erişilebilir hâle gelmiş olması arasında önemli bir fark bulunuyor.

TÜÇA da “tam yaygınlaşmanın” henüz tamamlanmadığını açıkladı

Türkiye Çevre Ajansı Başkanı Nurullah Öztürk, 1 Temmuz 2026’da sistemin 81 il ve 973 ilçede uygulanmaya başlamasını ikinci faz, yani “ulusal entegrasyon süreci” olarak tanımladı. Öztürk, üçüncü ve son fazın ise “tam yaygınlaşma dönemi” olacağını açıkladı.

Daha da önemlisi, hedefin bir yıl içerisinde Türkiye’nin her mahallesinde vatandaşların kolaylıkla ulaşabileceği en az bir depozito iade noktası oluşturmak olduğu belirtildi.

Bu açıklama, DOA’nın ülke çapında resmen uygulanmaya başlanmış olmasına rağmen mahalle ölçeğinde tam erişilebilirlik hedefinin henüz tamamlanmadığını ortaya koyuyor.

16 Temmuz’da kamuoyuna yansıyan TÜÇA verilerine göre ise sistem ulusal entegrasyon sürecine yaklaşık 2 bin 500 depozito iade makinesiyle başladı. Uzun vadeli hedefin Türkiye genelinde 20 bin depozito iade makinesine ulaşmak olduğu; ayrıca manuel iade noktalarının 2026 sonunda en az 10 bine, 2027 sonunda yaklaşık 30 bine çıkarılmasının planlandığı açıklandı.

Dolayısıyla yaklaşık 2 bin 500 makineyle başlayan bir sistemin 20 bin makine hedeflemesi de mevcut altyapının henüz nihai yaygınlık düzeyine ulaşmadığını gösteriyor.

İllerde dağılım eşit değil

GA Dijital Haber Merkezi’nin açık kaynaklar üzerinden yaptığı incelemede, DOA iade noktalarının iller arasındaki dağılımının da aynı yoğunlukta olmadığı görülüyor.

Resmî DOA ve DBYS sistemlerinde vatandaşın harita üzerinden nokta sorgulaması mümkün olmakla birlikte, kamuya açık ve kolay indirilebilir güncel bir “81 il – il bazında toplam aktif makine” tablosuna ulaşılamıyor.

Bağımsız bir DOA nokta veri tabanının güncel görünümünde Türkiye genelinde 1.532’nin üzerinde adres/nokta kaydı bulunuyor. Aynı kaynağın il bazlı görünümünde İstanbul için 126, Ankara için 95, Antalya için 69, İzmir için 59, Bursa ve Sakarya için 47’şer, Aydın ve Balıkesir için 38’er, Denizli ve Konya için 37’şer, Muğla ve Samsun için 32’şer nokta gösteriliyor. Ancak söz konusu veri tabanı resmî bir kamu kaynağı olmadığını açıkça belirtiyor ve kendi sayfaları arasında da güncelleme farklılıkları bulunuyor. Bu nedenle rakamların resmî DOA istatistiği değil, sahadaki dağılıma ilişkin yardımcı bir gösterge olarak değerlendirilmesi gerekiyor.

Bu durum, sistem açısından ayrıca bir ihtiyacı ortaya çıkarıyor: TÜÇA veya DOA tarafından aktif, arızalı, bakımda ve manuel olmak üzere iade noktalarının il ve ilçe bazında düzenli olarak kamuoyuna açık istatistiklerle yayımlanması.

Erişilebilirlik ve çalışan makine sorunu eleştiriliyor

DOA sistemine ilişkin tartışmalar yalnızca nokta sayısıyla sınırlı değil.

Çevre Mühendisleri Odası Konya Şube Başkanı İlker İrioğlu, Temmuz ayında yaptığı değerlendirmede Konya merkezdeki 17 otomatik iade noktasının yoğun talep karşısında yetersiz kaldığını belirterek iade noktalarının artırılması gerektiğine dikkat çekti.

Çeşitli tüketici şikâyet platformlarında ise kullanıcılar; haritada görünen cihazların kullanım dışı veya dolu olması, makinelerin uzun süre arızalı kalması, bazı bölgelerde alternatif iade noktalarının uzakta bulunması ve uygulamadaki konum bilgisiyle sahadaki fiilî durumun zaman zaman uyuşmaması gibi sorunlar bildiriyor. Bu kayıtlar resmî istatistik niteliği taşımamakla birlikte, sistemin sahadaki kullanıcı deneyimini gösteren geri bildirimler olarak dikkate değer.

GA Editöryal Bakış | Yeşil dönüşüm yalnızca sertifika değil, erişilebilirlik meselesi

TBMM’nin Ana Bina ve Halkla İlişkiler Binasının YeS-TR kapsamında “Çok İyi” seviyesinde belgelendirilmesi, kamu yapılarının sürdürülebilirlik standartlarına taşınması açısından olumlu ve örnek teşkil edebilecek bir gelişmedir.

Ancak yeşil dönüşümün başarısı yalnızca binaların aldığı sertifikalarla ölçülemez. Vatandaşın yaşadığı mahallede geri dönüşüm sistemine ulaşabilmesi, iade noktasını kolaylıkla bulabilmesi, karşısındaki cihazın çalışır durumda olması ve sistemden zaman kaybetmeden yararlanabilmesi de sürdürülebilirliğin temel göstergelerindendir.

DOA’nın 81 ilde devreye alınması önemli bir başlangıçtır; fakat Türkiye Çevre Ajansının da ortaya koyduğu yol haritası, sistemin hâlen ulusal entegrasyondan tam yaygınlaşmaya geçiş döneminde bulunduğunu gösteriyor.

Bu nedenle önümüzdeki aşamada yalnızca kaç ambalajın toplandığının değil; il başına, ilçe başına ve nüfus başına kaç aktif iade noktası bulunduğunun, makinelerin çalışma oranlarının, arıza sürelerinin ve vatandaşın ortalama erişim mesafesinin de şeffaf biçimde açıklanması, Türkiye’nin yeşil dönüşüm politikalarının ölçülebilirliği açısından önemli olacaktır.

Kaynak: TBMM Başkanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, YeS-TR, Türkiye Çevre Ajansı, Depozito Bilgi Yönetim Sistemi (DBYS), DOA resmî platformu ve açık kaynak saha verileri.