Ankara – GA Dijital Haber Portalı / Bilim ve Teknoloji Haberleri Servisi- Robotik, yapay zekâ, otonom sistemler ve akıllı üretim teknolojilerinde nitelikli insan kaynağı, yalnızca örgün üniversite eğitimiyle değil; bilgiye sınır ötesi ve ücretsiz erişim imkânlarıyla da şekilleniyor.

Michigan Üniversitesi bünyesindeki Michigan Robotics’in açık kaynaklı ROB 501: Mathematics for Robotics dersi; lineer cebir, olasılık, optimizasyon, Kalman filtresi ve robotik uygulamalarda kullanılan matematiksel yöntemleri ders notları, videolar, kodlar ve uygulamalarla birlikte dünyaya ücretsiz açıyor.

Bu örnek, Türkiye’de uluslararası sıralamalarda düzenli olarak öne çıkan devlet ve vakıf üniversitelerinin açık eğitim potansiyelini de gündeme taşıyor. QS Dünya Üniversite Sıralaması’nın Türkiye görünümünde İstanbul Teknik Üniversitesi, ODTÜ, Koç Üniversitesi, Boğaziçi Üniversitesi, Sabancı Üniversitesi ve Bilkent Üniversitesi üst sıralarda yer alırken; Yükseköğretim Kurulu da araştırma üniversitelerinin performansını kamuoyuyla paylaşmayı sürdürüyor. Bu üniversitelerin tamamında robotik, yapay zekâ, kontrol, mekatronik veya ilgili mühendislik alanlarında örgün eğitim ve araştırma faaliyetleri bulunuyor. Ancak kamuya açık, ücretsiz ve küresel erişilebilir ders materyali bakımından tablo kurumdan kuruma değişiyor.

ODTÜ: Açık ders malzemelerinde güçlü ve sürekli model

Türkiye’de bu alandaki en görünür örneklerden biri Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nin Açık Ders Malzemeleri platformu. ODTÜ, derslerini yalnızca kayıtlı öğrencilerine değil, dünyanın her yerindeki öğrenenlere açık biçimde paylaşan kurumsal bir altyapıya sahip.

Üniversitenin kalite raporlarına göre Açık Ders Malzemeleri Portalı’nda 2024 sonu itibarıyla 250 ders ve 58 binden fazla kayıtlı kullanıcı bulunuyor. Platform; matematik, bilgisayar, mühendislik, mekanik, dinamik, olasılık ve çeşitli teknoloji başlıklarında ders kaynakları sunuyor. Bu yönüyle ODTÜ modeli, robotik eğitiminin temelini oluşturan disiplinlerde ücretsiz ve herkese açık akademik içerik sağlayan güçlü bir referans oluşturuyor.

Ankara Üniversitesi: Robot uygulamalarına açık erişimli Türkçe içerik

Ankara Üniversitesi Açık Ders Malzemeleri sistemi içinde yer alan “Eğitimde Robot Uygulamaları” dersi, doğrudan robotik uygulamalara ilişkin erişilebilir Türkçe içerik sunuyor.

Ders materyallerinde robot ve robot mimarisi, robot türleri, mekanik ve elektromekanik bileşenler, Arduino, mBlock, robot programlama ortamları ve robot tabanlı proje geliştirme konuları işleniyor. İçeriğin açık ders yapısı; öğretmenler, öğrenciler, meslek lisesi öğrencileri, uygulayıcılar ve robotik alanına giriş yapmak isteyen bireyler için önemli bir başlangıç kaynağı niteliği taşıyor.

Bu örnek, Türkiye’deki açık eğitim yaklaşımının yalnızca teorik ders notlarından ibaret olmadığını; uygulama, fiziksel programlama ve proje geliştirme boyutuna da uzanabildiğini gösteriyor.

Atatürk Üniversitesi: Açık ders ile sertifikalı çevrim içi kurs arasında köprü

Atatürk Üniversitesi tarafından geliştirilen AtademiX, Türkiye’deki erken dönem kitlesel açık çevrim içi kurs modellerinden biri olarak öne çıkıyor. Platform; internet bağlantısı olan herkesin erişebileceği çevrim içi dersler, belirli süreli kurs yapıları, video ve yazılı içerikler, ölçme-değerlendirme uygulamaları ile başarı şartlarını karşılayanlara yönelik dijital sertifika yaklaşımını bir araya getiriyor.

Atatürk Üniversitesi ayrıca açık ders malzemeleri yaklaşımıyla, akademik içeriklerin öğrenci, öğretim elemanı ve yaşam boyu öğrenen herkes tarafından erişilebilir olmasını hedeflediğini belirtiyor.

Bu yapı, Türkiye için yalnızca “ders dosyası paylaşımı” değil; açık ders, çevrim içi öğrenme, ölçme-değerlendirme ve sertifikalandırmayı bir araya getiren daha geniş bir eğitim modeli sunuyor.

Devlet ve vakıf üniversiteleri için ortak fırsat

Türkiye’nin önde gelen devlet ve vakıf üniversiteleri; robotik, yapay zekâ, kontrol, bilgisayarlı görü, veri bilimi, üretim teknolojileri ve otonom sistemler alanlarında güçlü akademik kadrolara, laboratuvarlara ve araştırma altyapılarına sahip.

Buna rağmen yapılan incelemede, Michigan Robotics’in ROB 501 dersi benzeri biçimde; ileri matematik, robotik kodlama, simülasyon, proje ödevleri, açık kaynak yazılım ve ders videolarını tek pakette buluşturan, güncel, tamamen ücretsiz ve küresel erişime açık bir Türk üniversitesi programının yaygın biçimde görünür olmadığı anlaşılıyor.

Bu durum, bir eksiklikten çok önemli bir gelişim alanına işaret ediyor.

Türkiye’de ODTÜ’nün açık ders malzemesi deneyimi, Ankara Üniversitesi’nin açık robotik içerikleri ve Atatürk Üniversitesi’nin kitlesel açık çevrim içi kurs yaklaşımı; bir araya getirildiğinde güçlü bir modelin temel bileşenlerini oluşturuyor:

• Üniversitelerin ders materyallerini açık erişime açması,
• Robotik ve yapay zekâ derslerinin Türkçe ile İngilizce hazırlanması,
• Kod, simülasyon, laboratuvar föyü ve proje dosyalarının paylaşılması,
• Meslek lisesi öğrencilerinden mühendislik araştırmacılarına kadar farklı seviyelere göre öğrenme yolları kurulması,
• Başarılı katılımcılar için doğrulanabilir dijital sertifika sistemleri geliştirilmesi,
• Sanayi, teknopark, kamu ve üniversite iş birlikleriyle güncel uygulama içeriklerinin üretilmesi.

“Türkiye Açık Robotik Eğitim Ağı” önerisi

Türkiye’nin bilim, teknoloji ve sanayi hedefleri bakımından; önde gelen devlet ve vakıf üniversitelerinin ortak katkısıyla kurulacak bir Türkiye Açık Robotik Eğitim Ağı, küresel ölçekte dikkat çekici bir model olabilir.

Bu modelde; İTÜ, ODTÜ, Boğaziçi Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi, Yıldız Teknik Üniversitesi, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü gibi devlet üniversiteleri ile Koç Üniversitesi, Sabancı Üniversitesi, Bilkent Üniversitesi ve benzeri vakıf üniversitelerinin ders, laboratuvar, açık kaynak yazılım, proje ve uzmanlık birikimleri ortak dijital altyapıda buluşturulabilir.

Böyle bir yapı yalnızca üniversite öğrencilerine değil; meslek lisesi öğrencilerine, öğretmenlere, sanayi çalışanlarına, girişimcilere, araştırmacılara ve dünyanın farklı ülkelerinde Türkçe veya İngilizce öğrenmek isteyen herkese ulaşabilir.

Michigan Üniversitesi’nin açık robotik dersi, bu açıdan Türkiye için yalnızca örnek bir eğitim kaynağı değil; üniversitelerde üretilen bilginin insanlığın ortak kullanımına açılmasına yönelik güçlü bir çağrı olarak okunabilir.

Editör Notu

Bu haber; Michigan Robotics’in açık erişimli ROB 501 dersi üzerinden yola çıkılarak hazırlanmıştır. Türkiye karşılaştırmasında uluslararası sıralamalarda ve araştırma üniversitesi değerlendirmelerinde öne çıkan devlet ve vakıf üniversiteleri dikkate alınmış; yalnızca resmî üniversite platformlarında doğrudan erişilebilen açık ders, açık kurs ve robotik içerikleri metne dahil edilmiştir.

İnceleme sırasında “ücretsiz ders materyali”, “herkese açık çevrim içi kurs”, “ücretsiz sertifika” ve “üniversite kredisi” kavramları birbirinden ayrıştırılmıştır. Bu nedenle haberde, doğrulanamayan ya da güncel erişimi açık biçimde teyit edilemeyen programlara yer verilmemiştir. Türkiye’de güçlü bir açık eğitim altyapısının bulunduğu; ancak ileri robotik ve yapay zekâ alanlarında üniversiteler arası, sürekli güncellenen ve dünya çapında erişilebilir bütünleşik bir model için yeni iş birliği ihtiyacının devam ettiği değerlendirilmiştir.

Haber Kaynakları

Michigan Robotics – ROB 501: Mathematics for Robotics

QS World University Rankings – Türkiye Üniversiteleri Görünümü

Yükseköğretim Kurulu – Türk Üniversitelerinin Uluslararası Sıralamalardaki Yükselişi

ODTÜ Açık Ders Malzemeleri

ODTÜ 2024 Kurum İç Değerlendirme Raporu

Ankara Üniversitesi Açık Ders Malzemeleri – Eğitimde Robot Uygulamaları

Ankara Üniversitesi Açık Ders Malzemeleri – Robot Programlama

Atatürk Üniversitesi – AtademiX

Atatürk Üniversitesi – Açık Ders Malzemeleri