ANKARA — Gazete Ankara / Bilim ve Teknoloji- Milli İstihbarat Akademisi (MİA), Dr. Öğr. Üyesi Celal Erbay tarafından kaleme alınan “Çip Savaşları ve Nadir Toprak Elementleri” başlıklı analizini yayımladı. Analizde, çip üretiminin tasarım–üretim–test–paketleme gibi aşamalardan oluşan karmaşık bir ekosisteme dayandığı; bu ekosistemin az sayıda ülke ve şirkette yoğunlaşmasının verimlilik sağlarken aynı zamanda stratejik bağımlılıkları artırdığı ifade edildi.

1) Çipler neden “jeopolitik” bir mesele haline geldi?

Analize göre çipler; yapay zekâ, yüksek başarımlı hesaplama, enerji verimliliği ve veri işleme kapasitesi gibi alanlarda belirleyici rol oynuyor. Gelişmiş üretim süreçleri, ileri paketleme ve donanım–yazılım uyumu gibi unsurlar, “birim enerji başına performans”ı doğrudan etkileyen kritik parametreler olarak öne çıkıyor.

2) Küresel zincir nerede yoğunlaşıyor, kırılganlık nereden geliyor?

Çip ekosisteminin; ABD, Tayvan, Güney Kore, Çin, Japonya ve Hollanda gibi sınırlı sayıdaki ülkede yoğunlaştığına işaret edilen analizde, 2020–2023 dönemindeki küresel çip krizinin bu mimarinin kırılganlığını görünür kıldığı belirtildi.

3) ABD–Çin rekabeti: Sadece ticaret değil, çok katmanlı bir mücadele

MİA analizinde, ABD–Çin rekabetinin yalnızca ticari düzeyde değil; standart belirleme, tasarım yazılımları, üretim ekipmanları ve kritik ham madde erişimi gibi başlıklara yayılan çok katmanlı bir rekabet olduğu vurgulandı. Çin’in nadir toprak elementleri (NTE) üretimi ve rafinajındaki üstünlüğünün, çip rekabetini daha geniş bir jeopolitik zemine taşıdığı kaydedildi.

4) Nadir toprak, galyum, germanyum: Tedarik güvenliği neden “kritik ham madde”de düğümleniyor?

Analizde, çip üretiminde kullanılan nadir toprak elementleri ile galyum ve germanyum gibi girdilerin tedarik zinciri güvenliği açısından kritik olduğu; bu alanlarda ihracat kısıtlamalarının maliyetleri artırıp üretim takvimlerini uzatabileceği belirtildi. Bu nedenle ülkelerin “en az iki tedarikçi ve iki coğrafya” ilkesine dayalı çeşitlendirme stratejilerine yöneldiği ifade edildi.

Ayrıca, küresel çip üretiminde merkez konumdaki TSMC gibi yapılarda olası kesintilerin yalnızca elektronik değil, çip girdisine bağımlı pek çok sektörü etkileyebileceği; bu çerçevede “Tayvan+1” yaklaşımının öne çıktığı aktarıldı.

5) Türkiye için “odaklanmış ve gerçekçi” yol haritası

Erbay’ın değerlendirmesinde, Türkiye’nin sıfırdan ileri seviye çip üretim hattı kurmaktan ziyade, güçlü olunabilecek alanlara odaklanmasının daha gerçekçi olduğu vurgulandı. Bu kapsamda:

• Çip tasarımı,
• ileri paketleme,
• test altyapıları

gibi başlıklarda kapasite geliştirilmesinin Türkiye’nin küresel ekosistemdeki rolünü güçlendirebileceği ifade edildi.

Türkiye’nin sahip olduğu nadir toprak elementlerinin ülke içinde ayrıştırılarak kalıcı mıknatıs gibi katma değerli ürünlere dönüştürülmesinin stratejik avantaj sağlayabileceği; AB ile standardizasyon ve sertifikasyon uyumu yoluyla Türkiye’nin güvenilir bir tedarik ortağı konumuna taşınabileceği kaydedildi.

6) “Sıfır bağımlılık” yerine dayanıklılık mimarisi

Analizde, çip üretiminde “sıfır bağımlılık” hedefinin gerçekçi olmadığı; bunun yerine dayanıklılık odaklı dört ayaklı bir yaklaşım önerildi:

1.      Çeşitlendirme,

2.     Yerli işleme kapasitesi,

3.     Geri dönüşüm,

4.    Stratejik stok yönetimi.

Uzun vadeli alım taahhütleri, asgari stok seviyeleri ve çevresel etkileri gözeten yatırımların, tedarik güvenliğini çip politikalarının merkezine almak açısından önem taşıdığı vurgulandı.

Haber Kaynağı: İHA — Oğuzhan Halil Özbek

Haber Editörü: Hasan Mutlu
İletişim: bilgi@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara WhatsApp Haber Hattı: +90 531 512 62 32

Dr. Oğuz POYRAZOĞLU

Gazete Ankara Dijital Haber Portalı BİLİM/TEKNOLOJİ