ANKARA – Gazete Ankara Dijital Haber Portalı Haber Merkezi / Eğitim – Bilim ve Teknoloji Haberleri – Dijital dönüşüm çağında yapay zekâ (AI) teknolojilerinin hukuk ve yargı alanındaki etkileri giderek daha fazla tartışılırken, Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) tarafından yayımlanan “AI Essentials for Judges” başlıklı çalışma, hâkimler ve yargı profesyonelleri için önemli bir başvuru kaynağı niteliği taşıyor.

2026 yılında yayımlanan bu rehber; yapay zekânın yargı süreçlerindeki rolünü açıklamak, hâkimlerin bu teknolojiyi nasıl güvenli ve etik biçimde kullanabileceğini göstermek ve aynı zamanda ortaya çıkabilecek risklere karşı farkındalık oluşturmak amacıyla hazırlanmış kapsamlı bir eğitim dokümanı olarak dikkat çekiyor.

Yapay Zekâ Nedir ve Yargı Sisteminde Nasıl Kullanılıyor?

UNESCO rehberine göre yapay zekâ; veri ve bilgiyi işleyerek öğrenme, tahmin, planlama veya analiz yapabilen bilgisayar sistemleri olarak tanımlanıyor. Bu sistemler, özellikle tekrar eden ve zaman alan işlemlerin otomatik şekilde gerçekleştirilmesini mümkün kılıyor.

Belgede ayrıca üretken yapay zekâ (Generative AI) kavramına da yer verilerek, bu teknolojinin metin, görüntü, video veya yazılım kodu gibi içerikleri büyük veri setlerinden yararlanarak oluşturabildiği belirtiliyor.

Yargı alanında ise yapay zekâ sistemleri üç temel alanda kullanılabiliyor:

• İdari destek: Dosyaların sınıflandırılması, takvim yönetimi ve duruşma kayıtlarının yazıya dökülmesi
• Belge analizi: Büyük hacimli belgelerde anahtar kelime araması, karar özetleme ve benzer davaların bulunması
• Karar destek sistemleri: İçtihat analizi ve karar taslaklarının hazırlanmasına yardımcı olan sistemler

Bu sayede mahkemelerin iş yükünün azaltılması ve yargı süreçlerinin hızlandırılması hedefleniyor.

Mahkemelerde Yapay Zekâ Kullanımının Sağladığı Avantajlar

UNESCO raporunda yapay zekânın adalet sistemine sağlayabileceği çok sayıda potansiyel faydaya dikkat çekiliyor.

Bunların başında mahkeme süreçlerinin hızlanması ve erişilebilirliğin artması geliyor. Yapay zekâ destekli sistemler sayesinde basit davalar daha hızlı işlenebilirken, hâkimlerin karmaşık hukuki değerlendirmelere daha fazla zaman ayırabilmesi mümkün oluyor.

Ayrıca yapay zekâ destekli hukuk araçlarının;

• Vatandaşlara hukuki süreçleri daha anlaşılır şekilde açıklaması
• Düşük maliyetli danışmanlık hizmeti sunması
• Dil bariyerlerini ortadan kaldıran çeviri ve konuşma sistemleri sağlaması

gibi önemli avantajlar sunabileceği vurgulanıyor.

Bu yönüyle yapay zekânın, özellikle hukuk hizmetlerine erişimi sınırlı olan bireyler için adalete erişimi kolaylaştırabilecek güçlü bir araç olduğu değerlendiriliyor.

Yapay Zekâ Kullanımında Etik ve Hukuki Riskler

Raporda yapay zekâ kullanımının ciddi riskler de barındırdığı açık şekilde ifade ediliyor.

Bunlar arasında;

• Algoritmik önyargı riski
• Veri gizliliği ihlalleri
• Mahkeme verilerinin sızdırılması
• Hâkimlerin kararlarının yapay zekâ tarafından tahmin edilmesi

gibi önemli sorunlar yer alıyor.

Özellikle bazı ülkelerde geliştirilen yazılımların geçmiş kararları analiz ederek hâkimlerin gelecekteki kararlarını tahmin etmeye çalışmasının yargı bağımsızlığı açısından risk oluşturabileceği belirtiliyor.

Bu nedenle yapay zekânın yargı sisteminde kullanılmasının sıkı etik ve hukuki denetim mekanizmalarıyla desteklenmesi gerektiği ifade ediliyor.

Yapay Zekâ Hâkimlerin Yerini Alabilir mi?

UNESCO tarafından hazırlanan rehberde en çok merak edilen sorulardan biri de yapay zekânın hâkimlerin yerini alıp alamayacağı.

Belgede bu soruya net bir şekilde yanıt veriliyor:

“Yapay zekâ, hâkimlerin yerini alamaz ve almamalıdır.”

Yapay zekânın verileri analiz edebilen bir araç olduğu, ancak hukuki yorum, vicdani kanaat, etik değerlendirme ve insanî muhakeme gerektiren kararların yalnızca insan hâkimler tarafından verilebileceği vurgulanıyor.

Dolayısıyla yapay zekânın rolü, yargı sisteminde karar verici değil, destekleyici bir araç olarak tanımlanıyor.

Küresel Eğitim Programı ve Hâkimler İçin Yapay Zekâ Eğitimi

UNESCO’nun yürüttüğü “AI & Rule of Law” programı kapsamında dünya genelinde hâkimlere yönelik eğitim faaliyetleri de yürütülüyor.

Kuruluşun verilerine göre bugüne kadar 160’tan fazla ülkeden 36 binden fazla yargı mensubu bu eğitim programlarına katıldı.

Yeni rehberin de bu küresel eğitim programlarının bir parçası olarak hazırlandığı ve hâkimlerin yapay zekâ teknolojilerini daha bilinçli ve güvenli şekilde kullanmalarını amaçladığı belirtiliyor.

Dijital Çağda Adalet Sisteminin Geleceği

Uzmanlara göre yapay zekâ teknolojileri önümüzdeki yıllarda adalet sistemlerinin işleyişini önemli ölçüde değiştirebilir. Ancak bu dönüşümün başarılı olabilmesi için insan merkezli yaklaşımın korunması, etik ilkelerin güçlendirilmesi ve hukuk devletinin temel değerlerinin korunması gerekiyor.

UNESCO’nun yayımladığı bu rehber de tam olarak bu noktaya dikkat çekiyor:

Adalet sisteminde teknoloji kullanılabilir, ancak adaletin nihai sorumluluğu her zaman insanın elinde kalmalıdır.

Haber Kaynağı:
UNESCO – AI Essentials for Judges (2026) (Orijinal belge: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000396991)

Haber Editörü: Dr. Oğuz Poyrazoğlu
İletişim: opoyrazoglu@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara WhatsApp Haber Hattı: +90 531 512 62 32

Dr. Oğuz POYRAZOĞLU

Gazete Ankara Dijital Haber Portalı BİLİM/TEKNOLOJİ