---

ANKARA – Gazete Ankara Dijital Haber Portalı Haber Merkezi / Bilim ve Teknoloji Haberleri- Yapay zekâ teknolojileri dünya genelinde çoğunlukla otomasyon, verimlilik ve hız ekseninde tartışılırken; Türkiye’de daha farklı bir toplumsal tablo ortaya çıkıyor. Dijital sistemler yalnızca kullanılan araçlar olarak kalmıyor, gündelik hayatın duygusal ve kültürel ritmine de karışıyor.

Gazete Ankara köşe yazarı Prof. Dr. Gülsün KURUBACAK ÇAKIR’ın “Bayram Sofrasında Yapay Zekâ: Profesör JetGPT ile Cemile Teyze Aynı Masada” başlıklı analizinde, Türkiye’de yapay zekânın teknik bir sistem olmaktan çıkarak “dijital mahalle kültürü” içinde yeniden anlam kazandığı vurgulanıyor.

Çakır, bu dönüşümü şu sözlerle değerlendiriyor:
“İnsanlar teknolojiyi yalnızca işlevsel bir araç gibi kullanmıyor; onu hayat alanının duygusal ritmine dâhil ediyor.”

Türkiye Teknolojiyi İnsanlaştırıyor

Araştırmalara göre Türkiye’de kullanıcılar, dijital sistemlerle kurdukları ilişkiyi teknik sınırlar içinde bırakmıyor. Robot süpürgelere isim verilmesi, navigasyon sistemleriyle konuşulması ya da yapay zekâya “canım”, “evladım” gibi ifadelerle hitap edilmesi, teknolojinin toplumsal olarak “evcilleştirildiğini” gösteriyor.

Çakır’ın analizinde dikkat çeken en önemli noktalardan biri de bu kültürel dönüşüm:

“Yapay zekâ laboratuvarlardan çıkıp mahalleye iniyor.”

Uzmanlara göre bu durum, Türkiye’de teknoloji kullanımının yalnızca mühendislik ekseninde değil; sosyolojik ve kültürel bağlam içinde geliştiğini ortaya koyuyor.

Aynı Sistem, Dört Ayrı Dijital Evren

Yazıda yer verilen “JetGPT Hoca”, “Cemile Teyze”, “Chat Cemal Amca” ve “Nuri Bey” karakterleri ise toplumun farklı teknoloji reflekslerini temsil ediyor.

JetGPT Hoca, yapay zekâyı akademik ve bilişsel dönüşüm perspektifinden değerlendirirken; Cemile Teyze için yapay zekâ daha çok konuşulabilen ve duygusal bağ kurulabilen bir dijital yakınlık alanına dönüşüyor.

Chat Cemal Amca teknolojiyi gündelik fayda üzerinden değerlendirirken, Nuri Bey ise dijital dünyada nezaketin ve üslubun korunmasına dikkat çekiyor.

Bu yapı, aynı algoritmalar içinde farklı toplumsal kimliklerin ve kültürel alışkanlıkların yaşamaya devam ettiğini gösteriyor.

Yapay Zekâ Yeni Bir Dijital Mahalle Kuruyor

Sosyologlara göre modern toplumlarda fiziksel mahalle kültürü zayıflarken, yeni dijital temas alanları ortaya çıkıyor.

İnsanlar artık:

• gün içinde yapay zekâya danışıyor
• duygularını paylaşıyor
• mesaj yazdırıyor
• şiir istiyor
• hatta bazen yalnızlık hissini azaltacak bir dijital etkileşim arıyor

Çakır’a göre burada ortaya çıkan yapı yalnızca teknik bir kullanım biçimi değil:

“İnsanlar hâlâ anlatmak, paylaşmak, anlaşılmak ve seslerinin karşılık bulmasını istiyor.”

Dijital Çağda Nezaket ve Yakınlık Arayışı

Analizde dikkat çekilen bir diğer unsur ise “dijital nezaket” kavramı. Yapay zekâ sistemlerine teşekkür edilmesi, “lütfen” denmesi ya da daha nazik bir ifade talep edilmesi, insanların kendi kültürel karakterini dijital dünyanın içine taşıdığını gösteriyor.

Uzmanlara göre bu durum, teknolojinin insan ilişkilerinin yerini bütünüyle alamayacağını; ancak yeni bir sosyal temas biçimi oluşturduğunu ortaya koyuyor.

Bayram Sofrası Aynı Masada Kalabilmenin Sembolü

Çakır’ın yazısında Kurban Bayramı metaforu da önemli bir yer tutuyor. Bayram sofralarının yalnızca yemek paylaşımı değil; farklı hayat ritimlerinin aynı masa etrafında buluşabilmesi anlamına geldiği vurgulanıyor.

Yazının finalinde şu değerlendirme dikkat çekiyor:

“Geleceğin en gelişmiş yapay zekâ sistemleri bile insanlığın yüzyıllardır taşıdığı bazı incelikleri kendi başına kuramayabilecekler: gönül alabilmenin zarafetini, içten bir yakınlığın sıcaklığını ve aynı sofrada bir başkasına yer açabilmenin insanî derinliğini…”

Detaylı Analiz İçin

Gazete Ankara köşe yazarı Prof. Dr. Gülsün KURUBACAK ÇAKIR’ın “Bayram Sofrasında Yapay Zekâ: Profesör JetGPT ile Cemile Teyze Aynı Masada” başlıklı yazısının tamamına aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz:

https://www.gazeteankara.com.tr/writers/gulsun-kurubacak-cakir-1770134828/

Haber Editörü

Hasan Mutlu
İletişim: bilgi@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara WhatsApp Haber Hattı: +90 531 512 62 32