Neden 9-11 yaş “kritik eşik”?

Bilgi notunda vurgulandığı üzere 9-11 yaş döneminde büyüme her iki cinsiyette de sürer; fiziksel aktivite ve buna bağlı enerji ihtiyacı artar. Bu tablo, öğün düzenini ve besin seçimlerini doğrudan etkileyebilir.

“Tabak dengesi” için temel gruplar: Pratik hedefler

Bilgi notu, okul çağında düzenli bir çerçeve kurmak için besin gruplarını somut hedeflerle tarif ediyor:

• Süt ve süt ürünleri: Boy uzaması ve kemik gelişimi açısından kritik besin öğelerine katkı sağlar; örnek bir gün planında 3–4 porsiyon vurgulanır.
• Et–yumurta–balık: Kaliteli protein ve bazı kritik mikro besin öğelerine katkı sağlar; balık için haftada en az 2 kez tüketim hedefi verilir.
• Kuru baklagiller: Lif ve bitkisel protein yönünden güçlü; haftada 3 kez önerisi bulunur.
• Sebze-meyve: Bağışıklık, lif ve mikro besin öğeleri açısından temel; günde 4–5 porsiyon hedefi belirtilir.
• Tahıllar: Günlük enerjinin önemli kısmını sağlar; tam tahıl tercihleri lif alımını artırır.
• Yağlı tohumlar: Uygun porsiyonla iyi bir ara öğün alternatifi olabilir; tuzlanmış/kavrulmuş seçeneklere dikkat uyarısı vardır.

Bu hedeflerin “genel rehber” niteliğinde olduğu; çocuğun büyüme eğrisi, aktivite düzeyi, iştahı, alerji/çölyak gibi özel durumları ve hekim-diyetisyen önerileriyle kişiselleştirilmesi gerektiği unutulmamalıdır.

Dünya Sağlık Örgütü: Serbest şeker ve işlenmiş ürünlere dikkat

Okul çağında en sık gözden kaçan alanlardan biri “gizli şeker” içeriği yüksek ürünlerdir (aromalandırılmış içecekler, paketli atıştırmalıklar, bazı kahvaltılık gevrekler vb.). Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ); çocuklar dahil tüm yaşlarda serbest şeker alımının toplam enerjinin %10’unun altına çekilmesini, mümkünse daha da azaltılmasını önerir.

FAO: Okul başarısı ve sağlıklı büyüme için “çeşitlilik” vurgusu

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO)’nun okul çağı beslenmesine dair çerçevesi; çeşitli ve dengeli bir diyetin büyüme-gelişmeyi desteklediğini, aynı zamanda konsantrasyon ve öğrenme performansına katkı sağlayabildiğini vurgular.

Sadece beslenme değil: Hareket de denklemin parçası

DSÖ, 5–17 yaş grubu için günde en az 60 dakika orta-şiddetli fiziksel aktiviteyi; haftada en az 3 gün kas-kemik güçlendirici etkinlikleri önerir. Bu yaklaşım, sağlıklı kilo yönetimini ve kardiyometabolik risklerin azaltılmasını destekleyen temel halk sağlığı çerçevesidir.

Aile sofrası, baskı yerine katılım: Davranışsal “ince ayar”

Bilgi notunun öne çıkan bir diğer yaklaşımı; özellikle bu yaş grubunda zaman zaman görülebilen “tepki yemeği/yememe” döngülerinde ısrarcı tutum yerine düzen kurmayı ve çocuğu sürece katmayı önerir: birlikte hazırlamak, sofrayı kurmak-kaldırmak ve düzenli aile öğünleri.

Ebeveynler için hızlı kontrol listesi (okul günü)

1.     Kahvaltıyı “atlama” değil “basitleştir”: süt/yoğurt + yumurta/peynir + tam tahıl + meyve

2.     Ara öğünde şekerli içecek yerine su/ayran; paketli atıştırmalık yerine meyve/yoğurt/kuruyemiş (tuzsuz)

3.     Haftalık plana baklagil ve balığı “takvimle” yerleştir

4.     Akşam yemeğini mümkünse aile öğünü yap; gün içi tüketimi konuş

5.     Etiket okuma alışkanlığı kazandır: özellikle şekerli içecekler ve yüksek işlenmiş ürünler

 Haber Kaynak temeli bilgileri

Bu haber; Sabri Ülker Vakfı’nın 9-11 yaş beslenmesi bilgi notundaki çerçeveyi esas alır; DSÖ’nün sağlıklı beslenme ve serbest şeker önerileri ve DSÖ fiziksel aktivite rehberi ile FAO’nun okul çağı beslenmesi yaklaşımı doğrultusunda bilimsel bir “genel bilgilendirme” formatında hazırlanmıştır. Türkiye’de güncel ulusal çerçeve olarak Sağlık Bakanlığı’nın Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) kaynak gösterimi de bulunmaktadır.

Haber Editörü: Dr. Oğuz Poyrazoğlu
İletişim: opoyrazoglu@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara WhatsApp Haber Hattı: +90 531 512 62 32

Haber Kaynakları:

1.      Sabri Ülker Vakfı. (t.y.). 9-11 yaş beslenmesi. Sabri Ülker Vakfı.
https://www.sabriulkerfoundation.org/tr/cocugumla-adim-adim/bebek-ve-cocuk-beslenmesi/detay/9-11-yas-beslenmesi

2.      T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. (2022). Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 [PDF].
https://hsgm.saglik.gov.tr/media/attachments/2025/05/12/turkiye-beslenme-rehberi-2022.pdf

3.      World Health Organization. (2015). Guideline: Sugars intake for adults and children. World Health Organization.
https://www.who.int/publications/i/item/9789241549028

4.      World Health Organization. (2015). Guideline: Sugars intake for adults and children [PDF]. World Health Organization (IRIS).
https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/4be74f01-de93-4596-bbd1-02a97afb1221/content?utm_medium=email&utm_source=transaction

5.      World Health Organization. (t.y.). Healthy diet. World Health Organization.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet

6.      World Health Organization. (t.y.). Physical activity. World Health Organization (BeHealthy Initiative).
https://www.who.int/initiatives/behealthy/physical-activity

7.      Food and Agriculture Organization of the United Nations. (t.y.). Nutrition factsheet: A healthy diet for school children. FAO.
https://www.fao.org/4/a0218e/a0218e15.htm

8.      Food and Agriculture Organization of the United Nations. (t.y.). FAO School Food and Nutrition Framework [PDF]. FAO Open Knowledge.
https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/6f3162ea-1c1f-4699-a4b1-59a041e5f113/content

Dr. Oğuz POYRAZOĞLU

Gazete Ankara Dijital Haber Portalı SAĞLIK