Ankara – Gazete Ankara Dijital Haber Portalı Haber Merkezi / Bilim ve Teknoloji Haberleri- Türkiye’de son dönemde yaşanan toplumsal olaylar, yalnızca güvenlik, hukuk ve bireysel sorumluluk çerçevesinde değil; medya dili ve habercilik pratikleri açısından da yeniden tartışmaya açıldı.

Gazete Ankara köşe yazarı Prof. Dr. Gülsün KURUBACAK ÇAKIR’ın değerlendirmelerine göre, asıl kritik mesele olayın kendisinden çok, olayın nasıl anlatıldığıdır.

Çakır, bu noktada şu tespiti yapıyor:

“Belirleyici olan olayın ne olduğu değil; olayın nasıl anlatıldığıdır; çünkü haber hem bilgi aktarmakta hem de anlam üretmektedir.”

Dijital Çağda Anlatı, Gerçeğin Önüne Geçiyor

Uzmanlara göre sosyal medya ile hızlanan bilgi akışı, olayların kendisinden daha hızlı bir “anlatı” üretmektedir. Bu anlatı çoğu zaman doğrulama sürecinden geçmeden dolaşıma girerken, kamuoyunda yönsüz ve yoğun bir bilgi alanı oluşmasına neden oluyor.

Prof. Dr. Çakır, bu durumu şu ifadelerle değerlendiriyor:

“Olayın kendisinden daha hızlı biçimde bir anlatı oluşmakta; bu anlatı çoğu zaman gerçeği anlamaya yönelmemekte, hızlı bir açıklama üretme gereksinimiyle şekillenmektedir.”

Travma Haberciliği: Bilgi Değil, Etki Üreten Alan

Travma içeren olayların haberleştirilmesi, klasik habercilikten farklı bir sorumluluk alanı doğuruyor. Şiddet, kayıp ve korku içeren olaylarda kullanılan dil, yalnızca bilgilendirme işlevi görmüyor; aynı zamanda bireylerin ve toplumun psikolojik durumunu da etkiliyor.

Çakır’a göre bu alan özel bir uzmanlık gerektiriyor:

“Travma içeren olayların aktarımı sadece bilgi paylaşımı olarak ele alınamaz; özel bilgi, deneyim ve etik farkındalık gerektirir.”

Nefret Söylemi ve Etiketleme Riski Artıyor

Analizlerde öne çıkan en kritik risklerden biri, olayların belirli gruplarla ilişkilendirilmesi ve bu yolla dolaylı hedef gösterme mekanizmalarının oluşması.

Prof. Dr. Çakır bu konuda açık bir uyarıda bulunuyor:

“Herhangi bir tanıyı ya da grubu olayın açıklayıcı unsuru olarak konumlandırmak, gerçeğin çok katmanlı yapısını daraltmakta ve toplumsal duyarlılığı zedeleyebilecek bir çerçeve üretmektedir.”

Kriz Haberciliği ve Travma Haberciliği Aynı Değil

Uzmanlara göre Türkiye’de en önemli yapısal sorunlardan biri, kriz haberciliği ile travma haberciliğinin aynı yöntemle ele alınması.

Çakır bu ayrımı net şekilde ortaya koyuyor:

“Her kriz, travma haberciliği çerçevesinde ele alınamaz; her travma da kriz haberciliği mantığıyla aktarılamaz.”

Uluslararası Model Var, Türkiye’de Yapı Eksik

ABD ve Avrupa’da travma haberciliği, kurumsallaşmış bir alan olarak gelişmiş durumda. Özellikle Columbia Üniversitesi bünyesindeki Dart Center gibi yapılar, gazetecilere özel eğitim ve rehberlik sunuyor.

Türkiye’de ise önemli bir birikim olmasına rağmen, bu alanda bütüncül ve sürdürülebilir bir yapı henüz oluşmuş değil.

Yeni Model Önerisi: Önleyici ve Etik Temelli Yaklaşım

Prof. Dr. Çakır’a göre Türkiye için gerekli model üç temel üzerine kurulmalı:

• ulusal etik rehber
• eğitim ve sertifikasyon
• izleme ve danışma mekanizmaları

Bu yaklaşımın temel amacı ise yalnızca olaylara tepki vermek değil, riskleri önceden öngörebilen bir sistem kurmak.

Sonuç: Medya Dili Toplumu Kurar

Uzmanlara göre medya dili, yalnızca olayları anlatmaz; toplumsal gerçekliği de inşa eder.

Çakır bu durumu şu cümleyle özetliyor:

“Toplumlar, olayların ardından kurdukları dil ile şekillenir.”

Detaylı Analiz İçin

Prof. Dr. Gülsün KURUBACAK ÇAKIR’ın “Hakikati İncitmeden Konuşmak: Travma Haberciliği ve Toplumsal Aklın Sınavı” başlıklı yazısının tamamına aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz:

https://www.gazeteankara.com.tr/writers/gulsun-kurubacak-cakir-1770134828/hakikati-incitmeden-konusmak-travma-haberciligi-ve-toplumsal-aklin-sinavi-6683 

Haber Editörü

Hasan Mutlu
İletişim: bilgi@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara WhatsApp Haber Hattı: +90 531 512 62 32

Dr. Oğuz POYRAZOĞLU

Gazete Ankara Dijital Haber Portalı GÜNDEM