Ankara – GA Dijital Haber Portalı Haber Merkezi / Çevre ve Doğa Haberleri – Başkent Ankara’nın Çankaya ilçesinde çöp konteynerlerinin çevresine bırakılan eski yatak, sandalye ve benzeri hacimli atıkların uzun süre kaldırılmadığı iddiası vatandaşların tepkisine neden oldu.

İhlas Haber Ajansının (İHA) servis ettiği habere göre, Çankaya ilçesindeki Perçem ve Sokollu Mehmet Paşa caddelerinde bulunan bazı çöp konteynerlerinin yanına bırakılan eski eşyaların, belediyeye yapılan bildirimlere rağmen kaldırılmadığı öne sürüldü.

Bölgede yaşayan bir vatandaş, konuyla ilgili birden fazla ihbarda bulunulduğunu belirterek eski eşyaların yaklaşık 10-15 gündür aynı noktada bulunduğunu söyledi. Belediye ekiplerinin konteynerlerdeki çöpleri aldığını ancak hacimli atıkların bölgede kaldığını savunan vatandaş, söz konusu eşyaların kaldırımları da işgal ettiğini ifade etti.

Bir başka vatandaş ise Çankaya Belediyesine yaklaşık 20-25 gün önce bildirimde bulunduklarını ileri sürerek, eski eşyaların halen kaldırılmadığını ve durumdan şikâyetçi olduklarını dile getirdi.

Mevzuat ne diyor?

İHA’nın gündeme taşıdığı olay üzerine GA Dijital Haber Merkezi tarafından ilgili mevzuat ve Çankaya Belediyesinin güncel atık hizmetleri incelendi.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14. maddesi; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık hizmetlerini belediyelerin mahallî müşterek nitelikteki temel görevleri arasında sayıyor.

Ankara’nın büyükşehir statüsünde olması nedeniyle görev paylaşımında 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu da önem taşıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ilgili mevzuata ilişkin değerlendirmesinde, büyükşehir ilçe belediyelerinin katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonuna taşımakla görevli olduğu açıkça belirtiliyor.

Bu hükümler birlikte değerlendirildiğinde Çankaya Belediyesi, kendi yetki ve sorumluluk alanındaki atık toplama ve kent temizliği hizmetlerinin yürütülmesinden sorumlu yerel idare konumunda bulunuyor.

Eski eşyayı sokağa bırakmak da mevzuata tabi

Ancak olayın hukuki boyutu yalnızca belediyenin sorumluluğundan ibaret değil.

5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Çevreyi kirletme” başlıklı 41. maddesinde, kullanılamaz hale gelen veya ihtiyaç fazlası ev eşyalarının toplanması konusunda özel bir düzenleme bulunuyor.

Kanunun 41/5. maddesine göre, bu tür eşyaların toplanması için belirlenen günün dışında sokağa veya kamuya ait bir alana bırakılması idari yaptırıma konu olabiliyor. Aynı hüküm belediyeye de görev yüklüyor: Kullanılamaz veya ihtiyaç fazlası ev eşyalarının toplanacağı günlerin belediye tarafından belirli aralıklarla, yılda üç günden az olmamak üzere belirlenmesi ve önceden uygun araçlarla ilan edilmesi gerekiyor.

Dolayısıyla eski yatak, koltuk, sandalye veya benzeri eşyaların sıradan çöp konteynerlerinin yanına gelişigüzel bırakılması, “belediye nasıl olsa toplar” yaklaşımıyla değerlendirilemiyor.

Atık sahibinin de yükümlülüğü bulunuyor

Atık Yönetimi Yönetmeliği de atığı oluşturan veya elinde bulunduran kişiye sorumluluk getiriyor.

Yönetmeliğin 9. maddesinde, belediye atıklarının ilgili kurum ve kuruluşların belirlediği sisteme uygun şekilde, çevre ve insan sağlığını bozmayacak biçimde muhafaza edilerek toplamaya hazır hale getirilmesi öngörülüyor. Aynı maddede atık sahibinin, atığını yönetmelik hükümlerine uygun olarak yönetmekle yükümlü olduğu belirtiliyor.

Sıfır Atık Yönetmeliği de benzer biçimde, sıfır atık sisteminin kurulduğu yerlerde bulunan gerçek ve tüzel kişilerin atıklarını dahil oldukları sistemin kriterlerine uygun şekilde biriktirmesini öngörüyor. Buna karşılık belediyelere de sistemi halka duyurma, ayrı toplama altyapısını geliştirme ve vatandaşın atıklarını oluşturulan sistem doğrultusunda biriktirmesini sağlama yükümlülüğü veriliyor.

Çankaya’da hacimli atıklar için iki merkez bulunuyor

Çankaya Belediyesinin güncel resmî hizmet bilgilerine göre ilçede Birlik Mahallesi ile Alacaatlı bölgesinde iki adet 1. Sınıf Atık Getirme Merkezi hizmet veriyor.

Belediye, bu merkezlerde kabul edilen atıklar arasında kağıt, plastik, metal, cam, tekstil, elektronik eşya, atık pil ve diğer bazı atıklarla birlikte “hacimli atıkları” da açıkça sayıyor.

Çankaya Belediyesinin Sıfır Atık sayfasında da hacimli atıkların 1. Sınıf Atık Getirme Merkezlerine bırakılabileceği belirtiliyor.

Bu nedenle eski yatak ve mobilya gibi hacimli eşyaların bertarafında vatandaşların belediyenin belirlediği atık yönetimi sistemini kullanması gerekiyor.

Belediyenin de kamu alanındaki kirliliğe müdahale sorumluluğu var

Vatandaşın atığını kurallara uygun bırakma yükümlülüğü, belediyenin çevre temizliği ve atık yönetimi görevini ortadan kaldırmıyor.

Özellikle kamuya açık bir alanda bırakılan hacimli atıkların günlerce kaldığı ve belediyeye birden fazla bildirim yapıldığı yönündeki iddiaların doğru olması halinde, konunun belediye hizmetinin etkinliği ve bildirimlere müdahale süresi açısından açıklığa kavuşturulması gerekiyor.

Bununla birlikte, mevcut bilgilerle yalnızca konteyner yanında eski eşya bulunmasından hareket ederek belediyenin mevzuata aykırı davrandığı sonucuna varmak da mümkün değil. Çünkü öncelikle söz konusu eşyaların kim tarafından, ne zaman ve belediyenin ilan ettiği herhangi bir toplama programına uygun olup olmadığı belirlenmeli.

Aynı şekilde, vatandaşların belediyeye yaptıklarını belirttikleri başvuruların tarihleri, başvuru kayıtları ve bu bildirimlere belediye tarafından hangi işlemin uygulandığı da teyide muhtaç bulunuyor.

Kritik soru: Toplama sistemi vatandaş için yeterince açık mı?

Mevzuat, belediyeye kullanılmayan ev eşyalarının toplanacağı günleri belirleme ve bunları kamuoyuna duyurma görevi veriyor.

Çankaya Belediyesinin güncel internet sitesinde hacimli atıkların Birlik ve Alacaatlı’daki 1. Sınıf Atık Getirme Merkezlerine teslim edilebileceği açıkça belirtiliyor. Ancak GA Dijital Haber Portalı Haber Merkezi tarafından yapılan incelemede, yatak, koltuk ve benzeri elektronik olmayan hacimli ev eşyaları açısından güncel mahalle bazlı toplama günlerini veya başvuru üzerine adresten alma prosedürünü açık biçimde gösteren ayrıca yayımlanmış bir programa ulaşılamadı.

Belediye, elektrikli ve elektronik büyük ev eşyaları açısından ise daha açık bir uygulama yayımlıyor. Televizyon, buzdolabı ve çamaşır makinesi gibi taşınamayacak elektronik eşyaların 444 06 01 numaralı telefona bildirilmesi halinde oluşturulan iş planı doğrultusunda iki hafta içerisinde adresten alınabildiğini bildiriyor.

Bu durum, elektronik olmayan yatak, koltuk ve mobilya gibi hacimli atıklarda vatandaşların izlemesi gereken yöntemin de aynı açıklıkta duyurulmasının çevre kirliliğinin önlenmesi açısından önem taşıdığını ortaya koyuyor.

GA Editöryal Bakış | Temiz kent ortak sorumluluk gerektiriyor

Çevre temizliği yalnızca belediyelerin değil, kentte yaşayan herkesin ortak sorumluluğu.

Vatandaşın eski yatağını, koltuğunu veya diğer hacimli eşyasını gelişigüzel biçimde kaldırıma ya da çöp konteynerinin yanına bırakması kabul edilebilir bir atık yönetimi yöntemi değil. Mevzuat da buna izin vermiyor.

Ancak aynı mevzuat belediyelere yalnızca çöp toplama görevi vermekle kalmıyor; vatandaşın atığını doğru şekilde teslim edebileceği sistemi kurma, duyurma ve işletme sorumluluğu da yüklüyor.

Bu nedenle Çankaya’daki olayda sağlıklı bir değerlendirme için iki soru birlikte sorulmalı:

Vatandaş hacimli atığını belediyenin belirlediği sisteme uygun şekilde mi bıraktı?

Belediye, kendisine yapılan bildirime ve kamu alanında oluşan kirliliğe zamanında müdahale etti mi?

İHA haberinde vatandaşların dile getirdiği 10-15 gün ve 20-25 günlük süreler belediye kayıtlarıyla da doğrulanır ve bu süre içerisinde gerekli müdahalenin yapılmadığı ortaya çıkarsa, durum belediyenin atık toplama ve çevre temizliği hizmetlerinin etkinliği bakımından haklı bir kamuoyu denetimi ve eleştiri konusu olacaktır.

Buna karşılık eski eşyaları belediyenin belirlediği sisteme uymadan sokağa bırakan kişilerin sorumluluğunun da göz ardı edilmemesi gerekiyor.

Çevreyi koruyan kent düzeni, yalnız “belediye toplasın” anlayışıyla değil; etkin yerel yönetim, açık hizmet sistemi ve sorumlu vatandaşlık birlikte işletildiğinde mümkün olabilir.

Çankaya Belediyesinden açıklama bekleniyor. Belediye tarafından olayın yaşandığı noktalar, yapılan vatandaş bildirimleri, hacimli atıkların toplanma programı veya gerçekleştirilen işlemler hakkında açıklama yapılması halinde haber kamuoyunun doğru ve eksiksiz bilgilendirilmesi amacıyla güncellenecektir.

Kaynak: İhlas Haber Ajansı (İHA); 5393 sayılı Belediye Kanunu; 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu; Atık Yönetimi Yönetmeliği; Sıfır Atık Yönetmeliği; Çankaya Belediyesi resmî hizmet sayfaları.