Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin “100 il, 1000 ilçe” başlıklı mülki idare vizyonuna ilişkin açıklaması gündemdeki ağırlıklı yerini koruyor. Türkiye'nin mülki idare yapısında köklü bir dönüşümü öngören teklif, kamuoyunda ve uzman çevrelerde kapsamlı bir tartışma sürecini beraberinde getirdi. “Cumhuriyetin Yeni Yüzyılı” hedefleri doğrultusunda; nüfusu 100 binin üzerinde, il merkezine uzaklığı belirgin ve ekonomik hinterlandı güçlü ilçelerin il statüsüne kavuşturulması fikri geniş yankı buluyor.

Uzmanlar, söz konusu idari düzenlemenin yerel kalkınma açısından önemli fırsatlar sunduğunu belirtirken, kamu bütçesi ve idari koordinasyon bakımından göz önünde bulundurulması gereken risklere de işaret ediyor.

KAMU HİZMETİNE HIZLI ERİŞİM VE GÖÇ BASKISININ AZALMASI

Mülki idare sisteminde geniş kapsamlı bir değişikliği beraberinde getirecek teklifin hayata geçmesi durumunda kamu hizmetlerine erişimin belirgin şekilde hızlanacağı değerlendiriliyor. Mevcut il merkezine coğrafi olarak uzak ilçelerde yaşayan vatandaşların; valilik, emniyet ve il sağlık müdürlüğü gibi kritik idari birimlere erişiminin kolaylaşacağı, bürokratik süreçlerin kısalacağı öngörülüyor.

İl statüsü kazanan merkezlerin genel bütçeden alacağı payın artmasıyla birlikte altyapı, ulaşım ve sosyal donatı alanlarında kamu yatırımlarının hız kazanması bekleniyor. Yerel ekonomiyi canlandırarak istihdama katkı sağlaması öngörülen bu adımın, metropollere yönelik iç göç baskısını hafifleterek nüfusun ülke geneline daha dengeli dağılmasına imkân tanıyabileceği ifade ediliyor.

MALİYEYE CARİ YÜK VE MEVCUT İLLERİN KÜÇÜLME TEHLİKESİ

Fırsatların yanı sıra yeni il ve ilçe ihdasının doğurabileceği mali ve yapısal riskler de uzmanlar tarafından sıklıkla dile getiriliyor. Değerlendirmelerde öne çıkan ilk başlığı kamu maliyesine binecek ek yük oluşturuyor. Yeni valilikler, il müdürlükleri, hizmet binaları ve zorunlu personel istihdamının, en azından geçiş sürecinin ilk yıllarında kamu bütçesinde belirgin bir cari gider artışına neden olabileceği vurgulanıyor.

Öte yandan ekonomik hinterlandı ve sanayi potansiyeli yüksek ilçelerin ayrılması durumunda, bağlı bulundukları mevcut illerin nüfus, vergi geliri ve üretim gücünün zayıflayarak bölgesel ölçekte ekonomik daralma yaşama riskiyle karşı karşıya kalabileceği belirtiliyor.

"KARARLAR SİYASİ DENGELERDEN ARINDIRILMALI"

Sürecin idari sağlığı açısından dikkat çekilen en kritik unsurlardan birini ise kararların nesnelliği oluşturuyor. Uzmanlar, idari taksimatın rasyonel esaslara dayanması gerektiğini belirterek şu uyarıda bulunuyor:

"Nüfus, coğrafi konum ve ekonomik kapasite gibi kriterlerin nesnel bir şekilde uygulanmaması halinde, yeni sınırların rasyonel gereksinimler yerine dönemsel siyasi dengelere göre şekillenmesi riski doğar. Böyle bir tablo ise mülki yapıda idari ve yapısal deformasyonlara yol açabilir."

Mülki idare uzmanları ve şehir bölge planlamacıları, idari sınır değişikliklerinin yalnızca nüfus eşiklerine hapsedilmemesi; coğrafi bütünlük, ekonomik sürdürülebilirlik ve kapsamlı bölgesel etki analizleri ekseninde hayata geçirilmesi gerektiğinin altını çiziyor.