1. Tarihsel Arka Plan ve Batı Merkezli Paradigma

Türkiye'de müzik devrimi, Ziya Gökalp’in "hars" ve "medeniyet" ayrımına dayanan; halk müziğini (hars) Batı tekniğiyle (medeniyet) birleştirme idealine dayanmaktaydı [1]. Ancak uygulamada, 1926 yılında Darülelhan’ın Türk müziği bölümünün kapatılması ve 1934-1936 yıllarındaki radyo yasakları gibi radikal adımlar, yerli musikiyi "gerici" veya "ilkel" olarak yaftalamıştır.

Batı müziğinin aryatik ,doryen, frigyen gibi kilise modlarına dayanan polifonik yapısı, Türk insanının kulağındaki "komalı" (mikrotonal) duyuşu yok saymıştır. Bu süreçte öğretmen yetiştiren kurumlar, Anadolu'ya gönderdikleri eğitimcilere sadece piyano ve keman üzerinden bir estetik algı aşılamış, bu da öğretmenin görev yaptığı coğrafyanın (Anadolu) makamsal gerçekliğiyle çatışmasına neden olmuştur [2]. Batı sisteminin temel parametresi açık bir şekilde okul öncesi ve ilk öğretim birinci kademede çocuklarının ses genişliği alanının makamsal yapıya uygun olmadığı fikri üzerine kurgulanmıştır. Bu teori günümüzde çürümüştür. Pekâlâ da çocukların makamsal müzik yapabildikleri görülmektedir. Yeni Yüz yıl Maarif Modelindeki yeni yaklaşım son derece değerli ve isabetlidir.

2. Kültürel Yarılma ve Toplumsal Kabul Sorunu

Eğitim sisteminin "milli" sıfatını taşımasına rağmen, içeriğin ithal bir teori üzerine kurulması, pedagojik bir yabancılaşmayı beraberinde getirmiştir. Anadolu insanı, düğününde, yasında ve ibadetinde makamsal bir duyuş içindeyken; okulda "Do-Re-Mi" sisteminin eşit tamperamanlı (12 sesli) dünyasına hapsedilmiştir. Bu durum, akademik eğitim alan müzik insanlarının toplum tarafından "elitist" olarak algılanmasına ve halkın kendi müziğini yeraltı veya popüler kültür (arabesk vb.) formları üzerinden yaşatmasına zemin hazırlamıştır [3].

3. Makamsal Türk Müziği Temelli Yeni Bir Yöntem Önerisi

Milli Eğitim müzik sisteminin "tepeden tırnağa" millileşmesi, Batı müziğini reddetmek değil, Türk müziği teorisini "temel" olarak kabul etmekten geçer.

A. Okul Öncesi ve İlkokul: İşitsel Aşinalık

Bu aşamada çocuklara Batı solfejinden önce, Türk müziğinin basit makam dizileri (Çargâh, Buselik, Rast) oyun ve şarkılarla öğretilmelidir. "Beş ses" (pentatonik) yerine, Anadolu ezgilerindeki doğal perdeler kulak eğitiminin merkezine konmalı ninni, mani, deme çevirme gibi söyleme biçimleri sistemde düşünülmelidir.

B. Ortaöğretim: Nazariyat ve Enstrüman Çeşitliliği

Müzik derslerinde sadece okul çalgıları olarak blok flüt kullanımı terk edilmeli; bağlama, kaval, ney veya kanun gibi yerli enstrümanlar teşvik edilmelidir. Batı müziği teorisi, Türk müziği nazariyatının üzerine inşa edilen "evrensel bir zenginlik" olarak sunulmalıdır.

C. Öğretmen Yetiştirme ve Akademik Müfredat

Müzik öğretmenliği bölümlerinde "Piyano" zorunluluğu dayatılmamalı ilave olarak Türk müziği enstrümanı eklenmelidir. (Bağlama, Ney, Kanun, Ut gibi milli çalgılar öncelikle seçilmelidir. Palet Türk Müziği Okulu model alınarak tüm Türkiye’ye yayılmalıdır.) Öğretmen adayları, görev yapacakları bölgenin kültürel folklorik yapısını analiz edebilecek etnomüzikolojik donanıma sahip olmalıdır [4].

4. Sonuç ve Değerlendirme

Müzikte, Millîlik sadece yerel temaları kullanmak değil, müziğin düşünsel ve matematiksel altyapısını (makam sistemi) eğitim metodolojisinin kalbine yerleştirmektir. Batı müziği savunucularının "evrensellik" iddiası, aslında Avrupa merkezli bir tikelin (particular)* evrenselleştirilmesinden ibarettir. Gerçek bir Millî

Eğitim sistemi, kendi köklerinden beslenen, ancak dünya müzik literatürüne bu köklerle hitap edebilen bireyler yetiştirmeyi hedeflemelidir. Böylelikle yüzyıldır ihmal edilen batı müzik sistemi ile açılan makas kapatılabilecektir.

Dipnotlar ve Kaynakça

[1] Gökalp, Z. (1923). Türkçülüğün Esasları. Ankara: Matbuat ve İstihbarat Matbaası. (Gökalp, milli musikinin halk musikisinden doğacağını savunur).

[2] Saygun, A. S. (1937). Türk Halk Musıkisinde Pentatonizm. İstanbul: Numune Matbaası. (Cumhuriyet dönemi müzik politikalarının teorik altyapısı üzerine önemli bir kaynak).

[3] Tekelioğlu, O. (1996). "The Rise of a Spontaneous Synthesis: The Historical Background of Turkish Popular Music". Middle Eastern Studies. (Kültürel yarılmanın arabesk gibi türlere etkisini analiz eder).

[4] Behar, C. (1987). Klasik Türk Musikisi Üzerine Denemeler. İstanbul: Bağlam Yayınları. (Türk müziğinin eğitim sistemindeki yeri ve tarihsel dönüşümü üzerine temel eser).

[5] Uçan, A. (1996). Müzik Eğitimi: Temel Kavramlar-İlkeler-Yaklaşımlar. Ankara: Müzik Ansiklopedisi Yayınları.

 
*Particular: Genel olandan ayrılan, dikkatle seçilmiş unsuru niteleyen, Latince Particularis kökünden dönüşen kelime olup ayrıntı vurgusu anlamındadır.

Dr. Murat Karabulut – Köşe Yazarı
Gazete Ankara Dijital Haber Portalı
E-posta: mkarabulut@gazeteankara.com.tr
www.gazeteankara.com.tr
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”