Bizleri ARD Bilişim A.Ş. Yönetim Kurulu Başkan’ı Dr. Arda Ödemiş, ARDVENTURE İşletme Müdürü Esra Baştürk, ARD Grup Bilişim Ar-Ge Projeleri Müdürü Gülçin Ozanırk, ARD Grup Bilişim Proje Mühendisi Şeyma Özdere ve değerli çalışma arkadaşlarının samimi, sıcak ve içten karşılaması ziyaretimize ayrı bir anlam kattı. Bu buluşma, bizim için yalnızca bir protokol imzası değildi. Üniversite ile sektörün, bilgi ile tecrübenin ve gençlerin geleceği ile teknoloji dünyasının aynı hedefte buluşmasıydı. Çünkü inanıyoruz ki geleceğin mühendisleri yalnızca dersliklerde değil; gerçek projelerin, gerçek sorunların ve gerçek hayatın içinde yetişecektir. Bugün attığımız imza, işte bu anlayışla geleceğe atılmış anlamlı bir imzadır.

Geleceği kullananlar değil, geleceği üretenler kazanacak! ARD Bilişim A.Ş.’nin yazılım, yapay zekâ, siber güvenlik, Ar-Ge ve dijital dönüşüm eksenindeki yolculuğu, Türkiye’nin teknoloji üretme iddiasının önemli örneklerinden birini ortaya koyuyor.

Türkiye’nin teknoloji mücadelesi artık bilgisayar satın alma yarışı değildir. Asıl yarış; yapay zekâdan siber güvenliğe, Ar-Ge’den akıllı şehirlere kadar geleceğin dijital altyapısını kimin tasarlayacağıdır.

Bir ülkenin gücü artık yalnızca sahip olduğu toprakların genişliğiyle, ordusunun büyüklüğüyle veya ekonomik göstergeleriyle ölçülmüyor. Dünyanın yeni güç haritasında başka parametreler var:

• Veriyi kim üretiyor?
• Veriyi kim koruyor?
•  Algoritmayı kim yazıyor?
• Yapay zekâyı kim geliştiriyor?
• Siber uzayda kim kendi güvenliğini sağlayabiliyor?
• Ve en önemlisi: Geleceğin teknolojisini kim tasarlıyor?

İşte 21. yüzyılın gerçek sorusu budur. Çünkü teknoloji artık hayatımızın kullandığımız bir aracı olmaktan çıktı; hayatımızın kendisini şekillendiren görünmez bir güç hâline geldi.

Bu nedenle Türkiye'nin teknoloji yolculuğunu yalnızca "yerli yazılım" veya "dijital dönüşüm" kavramları üzerinden okumak eksik kalır.

Asıl mesele çok daha büyük: Dijital bağımsızlık.

Bir yazılım şirketinden teknoloji ekosistemine…

ARD Bilişim'in 2011'den bu yana hukuk, sağlık, lojistik, finans ve siber güvenlik gibi farklı sektörlere yönelik uçtan uca yazılım çözümleri geliştirmesi, Türkiye'deki bilişim sektörünün geçirdiği dönüşümün önemli örneklerinden biridir. Şirketin Hacettepe Teknokent'teyürüttüğü Ar-Ge ve yazılım geliştirme faaliyetlerinin yanı sıra, Ankara Koç Kuleleri’nde bulunan Ar-Ge Merkezi, yenilikçi teknoloji ve yazılım projelerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalarının önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Farklı ülkelerdeki ofisleri, bu yapının yalnızca iç pazara odaklanmadığını ortaya koymaktadır. Fakat asıl dikkat çekici olan, bu yapının yalnızca bir yazılım şirketi olarak kalmamasıdır.

ARDVENTURE; Girişim Sermayesi Yatırım Fonu (GSYF), Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı (GSYO), kitle fonlama mekanizmaları ve farklı yatırım modelleriyle girişimlere finansmana erişim ve yatırım fırsatları sunan; TEKMER yapılanması, mentorluk, iş geliştirme ve akıllı ofis çözümleriyle bu yatırımları sürdürülebilir büyümeyle destekleyen kapsamlı bir girişimcilik ve yatırım ekosistemi olarak konumlanmaktadır. ARDVENTURE, girişimlerin fikir aşamasından yatırım almaya, ölçeklenmeye ve küresel şirketlere dönüşmesine kadar uzanan yolculuklarında sermaye, stratejik destek ve güçlü iş bağlantılarıyla değer yaratmayı hedeflemektedir. Bu yaklaşım son derece önemlidir. Çünkü artık dünyada tek tek şirketler değil, şirketleri doğuran ekosistemler rekabet ediyor.

Bir girişimciye yalnızca ofis vermek yetmez. Ona sermaye gerekir. Mentor gerekir. Ar-Ge altyapısı gerekir. Pazar gerekir. Nitelikli insan kaynağı gerekir ve bütün bunları birbirine bağlayan bir teknoloji vizyonu gerekir.

Teknoloji Tüketicisi Olmak Kader Değildir

Türkiye yıllarca teknolojiyi dışarıdan alan, kullanan ve tüketen bir ülke olarak değerlendirildi. Bugün ise başka bir Türkiye mümkün.

ARD Bilişim'in Borsa İstanbul'da ARDYZ işlem koduyla işlem görmeye başlaması, Ar-Ge faaliyetleri, ulusal ve uluslararası projeleri, kamu kurumlarıyla yürüttüğü çalışmalar ve farklı sektörlere yönelik teknoloji çözümleri bu dönüşümün somut örneklerinden bir bölümünü oluşturuyor. Ancak burada romantik bir teknoloji söylemine kapılmamak gerekir. Bir şirketin büyümesi elbette değerlidir. Ama Türkiye açısından asıl mesele, bu tür başarıların tekil örnekler olmaktan çıkarılıp sistematik bir teknoloji ekonomisine dönüştürülmesidir.

Çünkü teknoloji çağında kalkınma; şirket + üniversite + kamu + yatırım + Ar-Ge + insan kaynağı  denkleminden geçmektedir.

Ar-Ge Yoksa Teknoloji Bağımlılığı Vardır

Bugün dünyanın bütün büyük güçleri yapay zekâdan kuantum teknolojilerine kadar milyarlarca dolarlık yatırımlar yapıyor.

Türkiye'nin de bu yarışta yer alabilmesi için teknoloji satın almaktan çok teknoloji üretmeye yönelmesi gerekiyor.

ARD Bilişim'in, Ar-Ge Merkezi Direktörü Dr. Ziya Karakaya öncülüğünde TÜBİTAK, KOSGEB, ITEA ve Horizon  gibi ulusal ve uluslararası Ar-Ge programlarında projeler yürütmesi bu açıdan dikkat çekici bir göstergedir. Çünkü Ar-Ge, teknoloji üretiminin kalbidir.

Bir yazılım satın alabilirsiniz. Bir sunucu satın alabilirsiniz. Bir yapay zekâ hizmeti kiralayabilirsiniz. Fakat bilgi üretme kapasitesini satın alamazsınız. Onu ancak yıllar süren eğitim, araştırma, deneyim ve yatırım sonucunda oluşturabilirsiniz. Bu nedenle Türkiye'nin gerçek teknoloji politikası, "hangi teknolojiyi satın alalım?" sorusundan önce; "Hangi teknolojiyi kendimiz geliştirebiliriz?" sorusunu sormalıdır.

Yapay Zekâ Yalnızca Teknoloji Değil, Ekonomik Güçtür

Yapay zekâ artık hayatımıza sessizce giren bir yazılım teknolojisi değildir. O, yeni ekonomik düzenin altyapılarından biridir.

ARD Bilişim'in doğal dil işleme, görüntü işleme, makine öğrenmesi ve derin öğrenme tabanlı çözümler üzerinde çalışması; yapay zekânın müşteri davranışlarından finansal risk yönetimine, iş süreçlerinden görüntü analizine kadar geniş bir kullanım alanına yayıldığını göstermektedir. Fakat burada Türkiye açısından kritik bir ayrım yapmalıyız: Yapay zekâyı kullanmak başka, yapay zekâ üretmek başkadır.

Bugün dünyanın birçok ülkesi yapay zekâ uygulamalarını kullanabiliyor. Fakat temel modelleri, algoritmaları, veri altyapılarını ve yüksek işlem gücünü kontrol eden ülke sayısı oldukça sınırlı. İşte gerçek güç burada başlıyor. Çünkü gelecekte ekonomik rekabetin önemli bir bölümü fabrikalarda değil; veri merkezlerinde, laboratuvarlarda ve algoritmaların içinde yaşanacak.

Siber Uzay: Görünmeyen Cephe

Bir zamanlar ülkelerin sınırları dağlardan, nehirlerden ve denizlerden geçiyordu. Şimdi bir sınır daha var: Siber sınır.

Bilgi güvenliği, kimlik ve erişim güvenliği, ağ ve bulut güvenliği, IoT güvenliği, veri güvenliği, mobil güvenlik, kriptografi ve güvenlik otomasyonu artık yalnızca teknik meseleler değildir. Bunlar;

• Ekonomik güvenliktir.
• Kamu güvenliğidir.
• Millî güvenliktir.

Bir ülkenin enerji sistemi dijitalleşiyorsa siber güvenlik gerekir. Hastaneleri dijitalleşiyorsa siber güvenlik gerekir. Bankaları dijitalleşiyorsa siber güvenlik gerekir. Savunma sistemleri dijitalleşiyorsa siber güvenlik gerekir. Devletin bilgi altyapısı dijitalleşiyorsa siber güvenlik gerekir. Dolayısıyla siber güvenlik, teknolojinin yanında duran yardımcı bir alan değildir. Teknolojinin var olabilmesinin ön şartıdır.

Akıllı şehir mi, akıllı toplum mu?

Bugün "akıllı şehir" kavramını sıkça duyuyoruz. Fakat akıllı şehir yalnızca kamera, sensör ve trafik sistemlerinden oluşmaz. Akıllı şehir;

• Veriyi Toplayan,
• Veriyi Anlamlandıran,
• Kaynakları Doğru Kullanan,
• Ulaşımı Optimize Eden,
• Güvenliği Artıran ve Vatandaşın Yaşam Kalitesini Yükselten Şehirdir.

ARD Bilişim'in adaptif trafik yönetimi, araç sayımı, kavşak analizi ve trafik kontrol merkezi yazılımları gibi alanlarda sunduğu çözümler bu dönüşümün teknik altyapısını oluşturan başlıklardan bazılarıdır. Ancak geleceğin akıllı şehirlerinde asıl soru şu olacaktır: Şehir ne kadar veri topluyor değil, topladığı veriyi ne kadar doğru karara dönüştürüyor? İşte yapay zekâ burada devreye girecek.

Kamu Teknolojisi: Devletin Görünmeyen Omurgası

Teknolojinin gücünü anlamanın en iyi yollarından biri, onu kriz zamanlarında izlemektir.  AFAD için geliştirilen lojistik yönetim sisteminde acil destek depolarının izlenmesi, konteyner ve araç takibi ile RFID stok otomasyonu gibi çözümler; dijital altyapının afet yönetimindeki rolünü açıkça ortaya koymaktadır.

İstanbul Valiliği kampüsündeki akıllı çevre ve güvenlik sistemleri, İçişleri Bakanlığı BT altyapısının modernizasyonu ve Gençlik ve Spor Bakanlığı bünyesindeki biyometrik giriş-çıkış sistemleri de teknolojinin kamu hizmetlerinin görünmeyen omurgasına nasıl dönüştüğünü göstermektedir.

Demek ki dijital dönüşüm yalnızca vatandaşın internet üzerinden işlem yapması değildir. Dijital dönüşüm; devletin daha hızlı düşünmesi, daha doğru karar vermesi ve krizlere daha hazırlıklı olmasıdır.

Hukuk, Sağlık Ve Mühendislikte Yapay Zekâ Devrimi

Teknoloji bir sektörün değil, bütün sektörlerin dönüşüm aracıdır. Ulusal hukuk yazılımlarının avukatlar, barolar, adli makamlar ve kolluk birimleri tarafından kullanılabilmesi; yazılımın hukuk hizmetlerinin işleyişine doğrudan dokunduğunu göstermektedir.

Sağlık alanında ise iWISH projesi gibi çalışmalar, karmaşık klinik süreçlerde gerçek zamanlı durumsal farkındalık ve uyarlanabilir zamanlama gibi yapay zekâ destekli yaklaşımların önemini ortaya koymaktadır.

İmalat mühendisliğinde yapay zekâ destekli araç zincirleri, akıllı mühendislik uygulamaları ve büyük veri temelli simülasyon çalışmaları da aynı dönüşümün başka bir boyutudur.

Bütün bunların ortak noktası şudur: Yapay zekâ bir sektörün teknolojisi olmaktan çıkıyor; sektörlerin ortak zekâ katmanına dönüşüyor.

Dijital Dönüşümün Sessiz Devrimi: E-Dönüşüm

Fatura, makbuz, defter, ön muhasebe, banka entegrasyonu, pazar yeri entegrasyonu, e-imza ve e-ödeme gibi uygulamalar ilk bakışta sıradan ticari işlemler gibi görünebilir. Oysa bunların tamamı ekonominin dijital omurgasını oluşturuyor.

ARD Bilişim'in TURK Fatura, TURK Makbuz, TURK Defter ve TURK Hesap gibi çözümleri ile farklı ERP ve muhasebe sistemleriyle entegrasyon sağlaması, işletmelerin dijital dönüşümünün yalnızca "internet kullanmak" olmadığını göstermektedir.

Dijital ekonomi işte böyle kuruluyor: Küçük görünen yüzlerce dijital süreç birleşiyor ve büyük bir ekonomik dönüşüm yaratıyor.

Blockchain'den Metaverse'e: Yeni Ekonominin Sınırları

Blockchain, Web3, Metaverse, NFT, DeFi, DAO ve merkeziyetsiz uygulamalar...

Bu kavramların bazıları bugün abartılıyor olabilir. Bazıları zaman içinde önemini kaybedebilir. Bazıları ise geleceğin ekonomik altyapısının parçalarına dönüşebilir.  Fakat teknoloji tarihinde bir gerçek vardır: Bugünün deneysel teknolojileri, yarının standartlarına dönüşebilir.

Bu nedenle Türkiye'nin yeni teknolojiler karşısında ne körü körüne hayranlık ne de peşin reddetme yaklaşımına ihtiyacı vardır. İhtiyacımız olan şey: Araştırmak, denemek, ölçmek ve doğru olanı ölçeklemek ve bütün bu hikâyenin merkezinde insan vardır.

Teknoloji ne kadar büyürse büyüsün, merkezindeki insanı kaybederse anlamını kaybeder. En gelişmiş yapay zekâ bile insan tarafından tasarlanır. En karmaşık algoritma insan zekâsının ürünüdür. En güçlü veri merkezi insan emeğinin sonucudur. Bu nedenle Türkiye'nin teknoloji stratejisinin merkezine makineyi değil, insanı koyması gerekir. İyi eğitim almamış bir toplumdan güçlü yapay zekâ ekosistemi çıkmaz. Araştırma kültürü olmayan bir ülkeden küresel teknoloji şirketleri çıkmaz. Risk almayan girişimciden dünya markası çıkmaz. Bilim insanına yatırım yapmayan ülkeden teknoloji bağımsızlığı çıkmaz. Dolayısıyla teknoloji politikasının ilk maddesi şudur: İnsana yatırım.

Sonuç ve Değerlendirme

Türkiye'nin teknoloji hikâyesi artık "biz de yapabiliriz" aşamasından çıkıp "biz de dünya ölçeğinde yapmalıyız" aşamasına geçmek zorundadır.

ARD Bilişim örneğinde görülen Ar-Ge çalışmaları, yapay zekâ uygulamaları, siber güvenlik çözümleri, kamu projeleri, akıllı şehir uygulamaları, e-dönüşüm sistemleri ve uluslararası konsorsiyumlar; Türkiye'de teknoloji üretme kapasitesinin farklı alanlarda geliştiğini göstermektedir. Ancak asıl hedef bundan daha büyüktür.

Türkiye; teknoloji kullanan değil, teknoloji geliştiren; veri tüketen değil, veri üreten; yapay zekâdan yararlanan değil, yapay zekâ geliştiren; siber saldırılardan korunmaya çalışan değil, siber güvenliğini kendi kurabilen; girişim ithal eden değil, girişim ihraç eden bir ülke olmak zorundadır.

Çünkü önümüzdeki dönemde dünyanın en değerli kaynağı petrol değil; bilgi olacaktır.

Bilginin işlenmiş hâli veri olacaktır. Verinin anlamlandırılmış hâli yapay zekâ olacaktır. Ve yapay zekâyı üreten toplumlar, geleceğin ekonomik ve stratejik düzeninde söz sahibi olacaktır. Bu nedenle Türkiye'nin önündeki teknoloji meselesi bir şirket meselesi değildir.

Bir sektör meselesi de değildir. Bu, bir ülkenin geleceğini kimin yazacağı meselesidir ve artık şunu çok açık söylemenin zamanı gelmiştir: Geleceği satın alan ülkeler, geleceği üreten ülkelerin gerisinde kalacaktır.

Geleceği kodlayanlar ise yalnızca teknoloji üretmeyecek; geleceğin kurallarını da yazacaktır!

Saygılarımla,

Prof. Dr. Ayhan ERDEM
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
aerdem@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara DHP-Köşe Yazarı
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”