Dostluğun ve Siyasetin Evrensel Yasası: Siz Odada Yokken Korunan Sınırlar
Tarih, görünürdeki dostlukların, süslü vaatlerin ve parıltılı sadakat gösterilerinin sahte görkemleriyle doludur. Oysa iktidar ilişkilerinin, insan ilişkilerinin ve siyasal alanın gerçek anatomisini anlamak istediğimizde, retoriğin tül perdesini aralayıp çıplak hakikate bakmak gerekir. Bu hakikate en berrak ışığı tutan düşünürlerin başında hiç şüphesiz İtalyan Rönesansı’nın en nev-i şahsına münhasır figürü, Floransalı devlet adamı, askerî stratejist, şair ve oyun yazarı Niccolò di Bernardo dei Machiavelli (3 Mayıs 1469 - 21 Haziran 1527)gelir.

Machiavelli, hümanist idealizmin hayalci tüllerini yırtıp atan o keskin ve sarsıcı gerçekçiliğiyle bize insan doğasına dair zamansız bir ayna tutar. Onun insan doğasına ve güç ilişkilerine dair tahlilleri, sadece devletler arası diplomaside değil, bireysel ilişkilerin mikro düzeydeki siyasetinde de geçerliliğini korur. Düşünürün insan ilişkilerindeki sadakatsizlik ve örtük düşmanlık üzerine getirdiği şu zamansız tespit, meselenin özünü muazzam bir netlikle özetler:
"Arkadaşını düşmanınla görüyorsan, ikisinin de düşmanın olduğundan emin ol. Biri açıkça, biri gizliden..."
Ancak Machiavelli’nin bu tespitini yalnızca basit bir şüphecilik veya paralı askerlerin sadakatsizliğine dair bir gözlem olarak okumak basit bir yaklaşım olur. Derine indiğimizde karşımıza çıkan asıl mesele, kimin kiminle hangi mekânda konuştuğu değil; bir insanın siz o mekânda yokken hangi ilkeleri, hangi sınırları koruduğudur.
Yanıltıcı Görünürlük ve Sınırların Aşınması
Siyaset felsefesinde ve sosyolojide sıkça karşılaştığımız üzere, bir insanın yanınızdayken sadık görünmesi, sizi desteklediğini beyan etmesi veya dostluk söylemleri üretmesi oldukça zahmetsizdir. İnsanın kendi çıkarını korumak adına güç sahibinin ya da muhatabının yanında onaylayıcı bir tutum takınması, insan doğasının en konforlu savunma mekanizmalarından biridir. Asıl sınav ise muhatabın fiziken ya da ruhen o odada bulunmadığı anlarda başlar.
Gerçek sadakat ve etik duruş, görünürlüğün bittiği yerde doğar. Bir insan sizinle dost olduğunu, aynı ilkeleri paylaştığını iddia ederken, sizi küçümseyenlerle, emeğinizi ya da haysiyetinizi itibarsızlaştırmaya çalışanlarla aynı masada hiçbir rahatsızlık duymadan oturabiliyorsa; orada felsefi anlamda bir dostluktan değil, pragmatik bir çıkar ortaklığından bahsetmek gerekir.
Çıkar ortaklıklarının en temel özelliği ise akışkan olmalarıdır. Çıkarların yönü ve dengesi değiştiğinde, tarafların durduğu saf da doğallıkla değişir. Machiavelli’nin politik realizminde dile getirdiği gibi; insan eylemlerini belirleyen ana unsur çoğu zaman ahlaki soyutlamalar değil, somut çıkarlardır. Çıkar odaklı ilişkilerde, kişi kendi mevziisini korumak adına sınırları esnetmekten ve sizi gözden çıkarmaktan çekinmez.
Hakiki Duruşun Ölçütü Ne Olmalıdır?
Günümüz sosyo-politik düzeninde ve gündelik ilişkilerinde sıklıkla düştüğümüz hata, insanları yanımızdayken sergiledikleri performansa göre değerlendirmektir. Oysa bir insanın karakterinin, sadakatinin ve fikri namusunun gerçek ölçütü; siz yokken sizin için, değerleriniz için ve ortak hukukunuz için hangi sınırı koruduğudur.
Arkanızdan esen rüzgâra göre yön değiştirmeyen, siz o odada yokken de hukukun ve dostluğun sınırlarını bir kale gibi savunan insanlardır ki; hem siyasette hem de hayatta gerçek ittifakların temelini oluştururlar. Geriye kalanlar ise yalnızca, Machiavelli’nin ifade ettiği gibi, zamanı geldiğinde açık düşmana dönüşecek gizli figürlerden ibarettir.
Sonuç olarak; hayatın ve siyasetin karmaşık labirentinde kimin nerede durduğunu anlamak istiyorsanız, yüzünüze gülümseyen sözlere değil; arkalarından konuşulduğunda susmayı mı yoksa o masayı terk etmeyi mi seçtiklerine bakın.
Sizce de günümüz ilişkilerinde ve güç dinamiklerinde en çok aşınan şey, tam da bu "biz yokken korunan sınırlar" değil midir?

Sonuç ve Değerlendirme
Niccolò Machiavelli’nin güç, sadakat ve insan doğası üzerine kurguladığı gerçekçi yaklaşım, yüzyıllar öncesinden günümüzün sosyo-politik ve bireysel ilişkilerine ışık tutmaya devam etmektedir. Bu makalede ele aldığımız temel mesele; görünen ile gizlenen, ifade edilen ile eyleme dökülen arasındaki o derin uçurumdur. İnsanın güç sahibinin ya da muhatabının yanındayken takındığı onaylayıcı ve dostane tutum, çoğu zaman stratejik bir konfor alanından ibarettir. Oysa hakiki sadakat, etik duruş ve karakter; görünürlüğün ortadan kalktığı, yani kişinin o odada bulunmadığı anlarda korunan sınırlarla test edilir.
Siyasette de gündelik hayatta da çıkar odaklı kurulan ilişkiler, rüzgârın yön değiştirmesiyle yıkılmaya mahkûmdur. Sizi küçümseyen ya da meşruiyetinizi zedelemeye çalışanlarla aynı masada rahatça oturabilen figürler, örtük bir sadakatsizliğin ve akışkan bir çıkar anlayışının temsilcileridir. Dolayısıyla modern dünyada hem kurumsal hem de kişisel düzeyde güven inşa edebilmenin yegâne ölçütü; kişilerin yanımızdaki performansı değil, gıyabımızda gösterdikleri ilkesel duruş ve savundukları sınırlardır.
Saygılarımla.
Prof. Dr. Ayhan ERDEM
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
aerdem@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara DHP-Köşe Yazarı
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”
YORUM YAP