YAZARLAR

19 Kasım 2026 Perşembe, 00:00

Bir İnsanı Yargılamadan Önce, Hikâyesini Dinleyin!

Ön yargı, kibir ve empati yoksunluğu; bazen bir insanın kalbinde ömür boyu kapanmayacak yaralar açar.
İnsan, çoğu zaman gördüğüne inanır, duyduklarına göre karar verir ve bilmediği konularda hüküm vermekten çekinmez. Oysa hayat, dışarıdan göründüğünden çok daha derin, karmaşık ve bazen de çok daha acıklıdır. Her insanın yüzünde görünmeyen bir hikâyesi, içinde kimseye anlatamadığı bir mücadelesi ve sessizce taşıdığı bir yükü vardır.

Ne yazık ki bazen bir insanın hayatını anlamaya çalışmadan onun hakkında karar veririz. Bir bakışla küçümser, birkaç kelimeyle incitir, bir davranışla dışlarız. Üstelik söylediğimiz sözlerin karşı tarafta nasıl bir yara açabileceğini çoğu zaman düşünmeyiz. Oysa insan olmanın en temel sorumluluklarından biri, karşımızdakini anlamaya çalışmaktır.

Çünkü herkesin bir hikâyesi vardır; fakat herkes o hikâyeyi anlatabilecek güce sahip değildir.


Görünenin Arkasındaki Gerçeği Görebilmek

Bir üniversite öğrencisinin anlattığı şu hatıra, insanın bilmeden nasıl derin acılara dokunabileceğini gösteren çarpıcı bir hayat dersidir:

“Üniversitemizde, genç kızların kullandığı türden bir saat takan bir doktor vardı. Bu tercihini yadırgar, aramızda gülüp eğlenirdik. Ancak bir gün gerçeği öğrendik: O saat, doktorun hayatını kaybeden kızına aitti. Meğer bizim sıradan bir aksesuar olarak gördüğümüz o saat, bir babanın evladından geriye kalan en kıymetli hatırasıymış.”

Genç kız, gerçeği öğrendiğinde yaptığı davranıştan büyük bir utanç duyar.

İnsan bazen yalnızca gördüğünü yorumlar, bilmediği üzerinden hüküm verir ve farkında olmadan bir başkasının en hassas yarasına dokunur. Oysa her insanın içinde başkalarının göremediği bir hikâye, anlatamadığı bir özlem ve sessizce taşıdığı bir acı vardır.

Çünkü bazı insanlar acılarını gözyaşlarıyla değil, hatıralara tutunarak yaşarlar.

Bir saat, bir fotoğraf, bir elbise ya da küçücük bir eşya, başkaları için sıradan bir nesneden ibaret olabilir. Ancak bir anne veya baba için kaybettiği evladının hatırasını yaşatan en değerli emanete dönüşebilir.

Bu nedenle insanları görünüşlerine, tercihlerine ve davranışlarına bakarak yargılamadan önce bir kez daha düşünmeliyiz. Çünkü acısıyla kıvranan ama konuşamayan kalpler vardır. Her gülümsemenin ardında mutluluk, her sessizliğin ardında huzur bulunmaz.

Bilmediğimiz bir hayat hikâyesi hakkında verdiğimiz her hüküm, belki de bir başkasının en derin yarasına dokunabilir. Biraz empati, biraz merhamet ve gerektiğinde susmayı bilmek, insan olmanın en güzel erdemlerindendir.

Bu küçük hatıra, aslında hepimize önemli bir gerçeği hatırlatmaktadır: Bir davranışın nedenini bilmeden onu eleştirmek, kendi bilgisizliğimizi başkasının kusuru gibi göstermektir. Bazen garip bulduğumuz bir davranışın arkasında büyük bir fedakârlık, yanlış yorumladığımız bir sessizliğin ardında derin bir acı, yadırgadığımız bir tercihin arkasında ise zorlu bir hayat mücadelesi bulunabilir.



Bir İnsanın Acısı, Başkasının Eğlencesi Olamaz

Bir başka hikâyede, kanser tedavisi gören genç bir kızın peruğu kalabalık bir ortamda başından düşer. Çevresindeki bazı kişiler bu duruma gülmeye başlar. Oysa onlar için birkaç saniyelik bir eğlence olan bu olay, genç kız için belki de uzun zamandır gizlemeye çalıştığı büyük bir acının yeniden ortaya çıkmasıdır.

Bir düşünelim…

Bir insan, hastalığıyla mücadele ederken bir de insanların acımasız bakışları, alayları ve düşüncesizce söyledikleri sözlerle mücadele etmek zorunda kalıyor.

İşte tam da burada insanlığımızı sorgulamamız gerekiyor.

Bir insanın hastalığı, fiziksel görünüşü, bedensel farklılığı veya yaşadığı zorluklar hiçbir zaman alay konusu yapılmamalıdır. Çünkü bugün başkasının yaşadığı acıya gülen bir insan, yarın benzer bir acıyla kendisi de karşılaşabilir.

Empati, yalnızca kendimizi karşımızdaki insanın yerine koymak değildir. Onun neler hissettiğini anlamaya çalışmak, hassasiyetlerini gözetmek ve en zor anında ona yalnız olmadığını hissettirmektir.

Bazen içten bir tebessüm, güzel bir söz veya sessizce uzatılan bir yardım eli, bir insanın bütün dünyasını değiştirebilir.

Unutmayalım! Acıyla kıvranan ama konuşamayan kalpler vardır. Herkesin yarası görünmez, herkesin gözyaşı gözlerinden akmaz.

Bazı Sözler Vardır ki İnsanın Ömrü Boyunca Unutulmaz

Üçüncü hikâye ise insanı daha derinden düşündüren, hatta yüreğini sızlatan bir olaydır.

Bir öğretmen, öğrencisinin yaptığı bir hata karşısında öfkesine yenik düşerek onu annesi üzerinden azarlar. Ancak öğretmenin bilmediği çok önemli bir gerçek vardır: Çocuğun annesi hayatta değildir.

Çocuk, okuldan çıktıktan sonra annesinin mezarına gider ve yaşadığı üzüntüyü onunla paylaşır:

“Anne! Kalk, benimle okula gel. Öğretmenim, beni arkadaşlarımın önünde, ‘Senin annen çok ihmalkâr bir kadın, seninle hiç ilgilenmiyor.’ diyerek azarlıyor.”

Bu sözlerde yalnızca bir çocuğun üzüntüsü değil, annesinin yokluğunu her fırsatta yeniden yaşayan küçük bir yüreğin çaresizliği vardır. Çocuk, öğretmeninin sözlerinden incinmiş, kendisini savunamamış ve en çok ihtiyaç duyduğu anda annesinin yokluğunu bir kez daha hissetmiştir.

Bu hikâye, yetişkinlerin kullandığı dilin çocukların dünyasında ne kadar derin izler bırakabileceğini göstermektedir.

Bir öğretmenin, anne babanın, yöneticinin veya toplumda sözü dinlenen herhangi bir insanın kullandığı kelimeler büyük bir sorumluluk taşır. Çünkü bazen düşünmeden söylediğimiz bir söz, karşımızdaki insanın yıllarca unutamayacağı bir yaraya dönüşebilir.

Özellikle çocuklar ve gençler, yetişkinlerin sözlerinden sandığımızdan çok daha fazla etkilenirler. Onların hayatlarında güven duygusunu güçlendirmek de zedelemek de çoğu zaman bizim elimizdedir.

Bir çocuğu eğitmek, yalnızca ona bilgi öğretmek değildir. Onun duygularına saygı göstermek, kişiliğini korumak, hatalarını düzeltirken onurunu incitmemek ve kendisini değerli hissetmesini sağlamaktır.

Öyle sözler vardır ki insanı susturur. Öyle sözler vardır ki insanın içinde yıllarca kanayan bir yara bırakır.

Bu nedenle konuşmadan önce düşünmek, eleştirmeden önce anlamak ve hüküm vermeden önce dinlemek gerekir.

Kibir, insanın görme ve anlama yeteneğini köreltir

Bu üç hikâyenin ortak noktasında üç önemli kavram bulunmaktadır: Ön yargı, empati yoksunluğu ve kibir.

Ön yargı, insanın gerçeği öğrenmeden karar vermesine neden olur. Empati yoksunluğu, başkasının acısını hissetmesini ve anlamasını engeller. Kibir ise insanın kendi düşüncesini ve bilgisini herkesten üstün görmesine yol açar.

Oysa gerçek bilgi, insanı kibirli değil, mütevazı yapar. Gerçek olgunluk, her şeyi bildiğini iddia etmek değil, bilmediklerinin farkında olabilmektir.

İnsan ne kadar eğitimli, başarılı veya itibarlı olursa olsun, karşısındaki insanın onuruna saygı göstermiyorsa önemli bir insani sorumluluğunu yerine getiremiyor demektir.

Bilgi ahlakla, başarı tevazuuyla, güç ise merhametle anlam kazanır.

Charles Caleb Colton'a atfedilen “Kibir ve peşin hüküm; ilmin iki düşmanıdır.” sözü de bu gerçeği güçlü biçimde ifade etmektedir. Çünkü insan, bildiklerinin sınırını kabul etmediğinde öğrenmeye; başkalarını anlamaya çalışmadığında ise insani gelişime kapılarını kapatır.

Sonuç ve Değerlendirme

Bugün toplum olarak belki de en çok ihtiyaç duyduğumuz değerlerden biri, birbirimizi anlamaya çalışmaktır. Günlük hayatın telaşı, sosyal medyanın sert dili, insanların birbirini kolayca eleştirmesi ve farklılıkların hoşgörüyle karşılanmaması, toplumsal ilişkilerimizi giderek daha kırılgan hâle getirmektedir.

Oysa güçlü bir toplum yalnızca ekonomik gelişmişliği, teknolojik imkânları veya eğitim düzeyiyle ölçülmez. İnsanların birbirine nasıl davrandığı, zor durumda olanlara nasıl yaklaştığı ve farklı hayat hikâyelerine ne kadar saygı gösterdiği de toplumun gerçek gelişmişliğinin önemli göstergeleridir.

Bir insanın hayatını bilmeden onu yargılamayalım. Bir çocuğun hatasını düzeltirken kalbini kırmayalım. Bir hastanın görünüşüyle, bir insanın bedensel farklılığıyla veya bir başkasının çaresizliğiyle alay etmeyelim.

Çünkü insan olmak yalnızca konuşabilmek, düşünebilmek veya başarılı olabilmek değildir. İnsan olmak; başkasının acısını fark edebilmek, kırılan bir kalbi onarabilmek ve gücümüz yettiğince iyiliğin yanında durabilmektir.

Belki de hayatın en önemli öğretilerinden biri şudur:

Bir insanı tanımadan önce hakkında hüküm vermeyin. Çünkü onun hangi mücadelelerden geçtiğini, hangi acıları içinde taşıdığını ve hangi yaralarını gizlemeye çalıştığını bilemezsiniz.

Bazen bir insanın ihtiyacı olan şey nasihat değil, anlaşılmaktır. Eleştiri değil, şefkattir. Yargılanmak değil, dinlenmektir.

Unutmayalım!
Kırılan bir eşya tamir edilebilir, kaybedilen bir zaman telafi edilebilir. Fakat düşüncesizce söylenen bazı sözlerin bir insanın kalbinde açtığı yarayı kapatmak her zaman mümkün olmayabilir.

Geliniz, birbirimizi daha az yargılayalım, daha çok dinleyelim. Daha az incitelim, daha çok anlayalım. Çünkü dünyayı güzelleştirecek olan yalnızca büyük başarılarımız değil, birbirimizin hayatına dokunduğumuz küçük ama anlamlı iyiliklerdir.

İnsan, en çok da başka bir insanın kalbinde bıraktığı izlerle hatırlanır.


Saygılarımla.

Prof. Dr. Ayhan ERDEM
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
aerdem@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara DHP-Köşe Yazarı
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”

 

 

 

YORUM YAP

Yorumu Gönder

YORUMLAR (0)