Ankara’nın Geleceğine Dair Bir Vizyon: Bir Şehri Büyütmek mi, Yoksa İnsanı Yaşatmak mı?
Bir şehrin gerçek büyüklüğü, yükselen binalarının yüksekliğiyle değil, o şehirde yaşayan insanların hayatına kattığı değerle ölçülür. Bazen bir şehrin geleceğini anlamak için devasa projelere, parlak tanıtım kampanyalarına veya milyarlarca liralık yatırım vaatlerine bakmak yeterli değildir. O şehrin en uzak mahallesinde yaşayan yaşlı bir insanın hastaneye nasıl ulaştığına, bir öğrencinin ders çalışabileceği kütüphaneye erişip erişemediğine, iş arayan bir gencin önüne hangi fırsatların konulduğuna ve köyünde üretim yapmak isteyen çiftçinin hangi imkânlardan yararlanabildiğine bakmak gerekir.

Çünkü şehir dediğimiz şey, yalnızca beton, asfalt, cadde, bina ve ulaşım ağından ibaret değildir. Şehir; insanın hayatını kolaylaştıran hizmetlerin, sosyal ilişkilerin, kültürel değerlerin, ekonomik fırsatların ve ortak yaşam bilincinin bir araya geldiği büyük bir medeniyet alanıdır.
Ankara da bu yönüyle yalnızca Türkiye’nin başkenti değildir. Aynı zamanda milyonlarca insanın yaşadığı, önemli bir eğitim, bilim, sanayi, teknoloji, kültür ve yönetim merkezidir. Ancak büyüyen bir şehrin ihtiyaçları da nüfusuyla birlikte büyür. Dolayısıyla Ankara’nın geleceğini konuşurken yalnızca bugünün sorunlarını değil, önümüzdeki 40-50 yılın ihtiyaçlarını da düşünmek zorundayız.
Kamu Yönetimi Uzmanı; rahmetli Mustafa Bilgin’in 9 Kasım 2019 tarihinde hazırladığı “Ankara İçin Beklentilerimiz, Taleplerimiz ve Önerilerimiz” başlıklı çalışma, bu açıdan üzerinde dikkatle durulması gereken önemli bir şehircilik belgesidir.
Mustafa Bilgin, Ankara’nın merkezinden kırsal ilçelerine, mahallelerinden köylerine kadar uzanan 55 başlık altında çok sayıda öneri ortaya koymuştur. Bu önerilerin ortak noktası ise son derece açıktır: Ankara’da yaşayan herkes, bulunduğu yerden bağımsız olarak kamu hizmetlerine, eğitime, sağlığa, ulaşıma, kültüre, güvenliğe ve ekonomik fırsatlara erişebilmelidir.
Bu yaklaşım, aslında çağdaş şehir yönetiminin en temel ilkelerinden biri olan insan odaklı belediyecilik anlayışının ifadesidir. İhtiyaçlar, sırasıyla;
1. Ankara Büyüyor: Yeni İlçeler ve Yerinden Yönetim İhtiyacı
Ankara’nın nüfusu ve yerleşim alanları genişlerken mevcut idari yapılanmanın da bu gelişime uygun biçimde değerlendirilmesi gerekiyor.
Mustafa Bilgin’in önerilerinin başında Etlik, Bağlum, Batıkent, Eryaman, Yenikent, Hasanoğlan ve Çayyolu gibi yerleşim bölgelerinde yeni ilçelerin kurulması düşüncesi geliyor.
Elbette yeni ilçelerin kurulması yalnızca nüfus yoğunluğuna bakılarak verilecek bir karar değildir. Mülki sınırlar, nüfus projeksiyonları, ekonomik yapı, kamu hizmetlerine erişim, ulaşım, altyapı ve idari kapasite birlikte değerlendirilmelidir.
Bu nedenle İçişleri Bakanlığı, Ankara Valiliği ve Ankara Büyükşehir Belediyesi koordinasyonunda bilimsel harita ve fizibilite çalışmalarının yapılması önemlidir. Ankara milletvekillerinin de ortak bir iradeyle konuyu gündeme taşıması, şehrin geleceği açısından anlamlı olacaktır.
Burada asıl mesele yeni tabelalar asmak değildir. Vatandaşın belediyeye, sağlık hizmetine, eğitim kurumuna ve diğer kamu kuruluşlarına daha kolay ulaşabilmesini sağlamaktır.
Bu düşünceyi tamamlayan bir diğer öneri de Etlik/Aşağı Eğlence, Bağlum, Batıkent, Çukurambar, Çayyolu, Yenikent, Eryaman-Karapürçek ve Hasanoğlan gibi bölgelerde belediye irtibat merkezlerinin kurulmasıdır.
Bu merkezlerde vergi ödeme, nikâh işlemleri, su, elektrik ve doğal gaz abonelikleri, doğal gaz kartı yükleme, AnkaraKart işlemleri, meslek kursları ve İŞKUR hizmetleri sunulabilir.
Vatandaşın basit bir işlem için şehrin diğer ucuna gitmek zorunda kalmadığı bir yönetim anlayışı, hem zaman kaybını hem de kamu hizmetlerinin üzerindeki gereksiz yükü azaltacaktır.
Aynı şekilde Aşağı Eğlence, Yükseltepe, Esertepe, Aktepe, Akdere, Gölbaşı, Çayyolu ve Eryaman gibi yoğun yerleşim alanlarında su, elektrik, doğal gaz ve ulaşım kartı işlemlerinin gerçekleştirilebildiği hizmet noktalarının açılması da günlük yaşamı kolaylaştıracaktır.
2. Ankara Sadece Bir Yönetim Merkezi Değil, Bir Kültür Şehri Olmalı
Bir başkentin gelişmişliği, yalnızca kamu binalarının ve ticaret merkezlerinin sayısıyla ölçülemez. Kütüphaneleri, sergi salonları, sanat merkezleri, kültürel etkinlikleri ve sosyal yaşam alanları da o şehrin medeniyet seviyesini gösterir.
Mustafa Bilgin’in dikkat çektiği önemli konulardan biri, özellikle tren yolunun kuzeyinde kalan Ankara bölgelerinin kültürel imkânlar bakımından geliştirilmesidir.
Bu kapsamda kuzey Ankara’da nitelikli ve büyük bir kütüphane kurulması, Aşağı Eğlence, Yenimahalle ve Eryaman gibi bölgelerde kütüphane, nikâh salonu ve sergi alanlarının oluşturulması önerilmektedir.
Özellikle gençler açısından kütüphaneler yalnızca kitapların bulunduğu mekânlar değildir. Buralar; ders çalışılan, araştırma yapılan, ücretsiz internet erişiminin sağlandığı, öğrencilerin kendilerini geliştirdiği ve geleceğe hazırlandığı eğitim merkezleridir.
Bugün dijital çağda yaşıyoruz. Bilgiye erişmek kadar, doğru bilgiye ulaşmak ve bilgiyi değerlendirmek de önemlidir. Bu nedenle kütüphanelerimizi geleneksel kitap depoları olarak değil, dijital kaynakları, çalışma alanları ve eğitim faaliyetlerini bir araya getiren çağdaş bilgi merkezleri olarak tasarlamalıyız.
Benzer biçimde sergi salonları, nikâh salonları ve sosyal etkinlik alanları da kentlileşme kültürünün gelişmesine katkı sağlayacaktır.
Bir başka önemli öneri ise Ankara’nın merkez ilçelerinde ve öğretmenevi bulunmayan ilçelerinde yeni öğretmenevlerinin açılmasıdır. Çankaya ve Keçiören gibi çok büyük nüfuslu ilçelerin yanı sıra Çamlıdere gibi ilçelerde de öğretmenlerin sosyal ve mesleki ihtiyaçlarını karşılayabilecek tesislere ihtiyaç bulunmaktadır.
Bu konuda Millî Eğitim Bakanlığı, Ankara Valiliği ve ilçe millî eğitim müdürlüklerinin yer tahsisi, mimari proje ve ilgili mevzuat çerçevesinde girişimlerde bulunması önerilmektedir.
Unutmamalıyız ki öğretmene yapılan yatırım, doğrudan eğitimin geleceğine yapılan yatırımdır.
3. Ankara İçin Bir Kent Enstitüsü: Bilimsel Şehir Yönetimi
Belgedeki en dikkat çekici önerilerden biri de Ankara Büyükşehir Belediyesi bünyesinde bir “ABB Kent Enstitüsü” kurulmasıdır.
Böyle bir enstitü, şehrin sorunlarını bilimsel yöntemlerle inceleyen, çözüm önerileri geliştiren ve belediye hizmetlerinin niteliğini artıran önemli bir kurumsal yapı olabilir.
Çalıştaylar, sempozyumlar, araştırma projeleri, raporlar, hizmet içi eğitimler ve mevzuat incelemeleri bu yapının temel faaliyetleri arasında yer alabilir.
Özellikle üniversitelerimizin, meslek odalarımızın, Ankara Barosunun, Ankara Enstitüsünün ve sivil toplum kuruluşlarının bu çalışmalara katılması sağlanmalıdır.
Kent yönetimi, yalnızca yöneticilerin kişisel tecrübeleriyle yürütülecek bir faaliyet değildir. Şehir planlama, mühendislik, mimarlık, hukuk, sosyoloji, ekonomi, çevre bilimleri ve bilişim teknolojileri gibi çok sayıda disiplinin ortak katkısına ihtiyaç vardır.
Ankara'nın her ilçesi ve mahallesi için ihtiyaç analizleri yapılmalı, sorunlar veriye dayalı olarak belirlenmeli ve geliştirilen projelerin sonuçları düzenli olarak değerlendirilmelidir.
Bu çalışmaların sürekliliğini sağlamak amacıyla Ankara Çalıştayı'nın geleneksel hâle getirilmesi de son derece yerinde bir yaklaşımdır.
Kent konseylerinin de yalnızca toplantı yapan yapılar olmaktan çıkarılarak proje geliştiren, halkın taleplerini yönetime taşıyan ve uygulamaları takip eden etkin kurumlara dönüştürülmesi gerekmektedir.
Ayrıca Rıfat Börekçi ve Vehbi Koç gibi Ankara'ya önemli katkılar sunmuş isimlerin adlarının şehirde yaşatılması, Ankara'nın tarihî ve toplumsal hafızasının korunması bakımından anlamlı olacaktır.
4. İşsizlikle Mücadele: Gençlere Sadece Yardım Değil, Meslek Kazandırmak
Bir şehrin en önemli sermayesi insan kaynağıdır. Ancak gençlerin eğitimlerini tamamladıktan sonra iş bulamaması, hem aileleri hem de toplumun geleceğini etkileyen önemli bir sorundur.
Mustafa Bilgin'in önerdiği “Eğit-Yetiştir-CV Al-İşe Yerleştir” modeli, bu açıdan üzerinde durulması gereken bir yaklaşımdır.
İlçe merkezlerinde İŞKUR şubelerinin, mahallelerde ise iş bulma bürolarının açılması; iş ilanlarının dijital bir platformda yayımlanması ve vatandaşların açık pozisyonlara kolayca başvurabilmesi önerilmektedir.
Bunun yanında kalorifercilik, teknisyenlik, bilgisayar işletmenliği gibi mesleklerde, kamu personeli nitelik kodlarına uygun kurslar düzenlenmesi ve geçerli belgeler alınmasının sağlanması da önemlidir.
Burada üzerinde özellikle durulması gereken nokta, mesleki eğitimin doğrudan istihdamla ilişkilendirilmesidir.
Bir gence yalnızca kurs sertifikası vermek yeterli değildir. O gencin hangi meslekte çalışabileceği, işverenlerin hangi nitelikleri aradığı ve eğitim sonunda hangi iş imkânlarına ulaşabileceği önceden planlanmalıdır.
Ankara'nın kuzeyinde Keçiören merkezli yeni bir üniversite kurulması önerisi de bu çerçevede değerlendirilmelidir. Keçiören'in nüfus büyüklüğü, Ankara'nın gelişen yerleşim alanları ve genç nüfusun yükseköğretime erişim ihtiyacı dikkate alınarak akademik ve ekonomik fizibilite çalışmaları yapılabilir.
Ayrıca yalnızca hizmet sektöründe değil, bilişim teknolojileri alanında da yeni üretim merkezlerine ihtiyaç bulunmaktadır.
Telefon, bilgisayar, radyo ve elektronik ürünler üreten fabrikalar; yazılım geliştirme merkezleri, teknoloji girişimleri ve araştırma-geliştirme kuruluşları Ankara'nın gençlerine yeni istihdam alanları açabilir.
Ankara'nın sahip olduğu üniversite birikimi, teknoparkları, araştırma merkezleri ve nitelikli insan kaynağı bu dönüşüm için önemli bir avantajdır.
Gençlere yapılacak en büyük iyilik, onlara yalnızca iş ararken destek olmak değil, üretebilecekleri ve gelecek kurabilecekleri bir ekonomik ortam hazırlamaktır.
5. Eğitimde Fırsat Eşitliği ve Belediyelerin Sorumluluğu
Eğitim, toplumsal kalkınmanın en güçlü aracıdır. Bir öğrencinin ailesinin ekonomik imkânları, onun eğitim hayatındaki fırsatlarını belirlememelidir.
Belgede, yazılı sınavlar, LGS, YKS ve KPSS için konu anlatımlı kitaplar hazırlanarak öğrencilere dağıtılması; belediyenin bilişim altyapısıyla eğitim videoları, dokümanlar ve dijital içerikler sunması önerilmektedir.
Bu kapsamda kurulacak bir eğitim portalı yalnızca sınav hazırlığına değil, müze, şehir, kültür ve sanat etkinliklerinin duyurulmasına da hizmet edebilir.
Öğrencilere kitap, sınava hazırlık materyali, burs, kurs, giyim, kırtasiye ve ulaşım desteği sağlanması da önemlidir. Bu desteklerin ilçe dernekleri ve hayırseverlerle iş birliği içinde yürütülmesi önerilmektedir.
Belediye personelinin hizmet içi eğitimine de özel önem verilmelidir. Protokol yönetimi, belediye yönetimi, toplam kalite yönetimi, sıfır hata yaklaşımı, denk bütçe ve verimlilik gibi konularda eğitimler düzenlenmelidir.
Okulların genel bakım ve küçük onarımlarının yapılması, bahçelerinin düzenlenmesi ve ilaçlanması da yerel yönetimlerin ilgili kurumlarla iş birliği içinde üstlenebileceği önemli hizmetler arasındadır.
Özellikle kırsal bölgelerde okulların ve yolların düzenli bakımı ihmal edilmemelidir.
Eğitimde fırsat eşitliği, yalnızca öğrencinin okul kapısından içeri girmesiyle sağlanmaz. Öğrencinin kitap, teknoloji, ulaşım, beslenme ve çalışma ortamına erişebilmesiyle gerçek anlamına kavuşur.
6. Ulaşım ve Trafik: Şehrin Her Noktası Birbirine Bağlanmalı
Ankara'da ulaşım konusu, yalnızca merkezdeki trafik yoğunluğuyla sınırlı değildir. İlçeler, mahalleler, hastaneler, sanayi bölgeleri ve şehirler arası ulaşım merkezleri arasında bütünleşik bir ulaşım sistemine ihtiyaç vardır.
Mustafa Bilgin'in önerileri arasında Etlik-1011-Emniyet-AŞTİ-Konya Yolu, Keçiören-Aşağı Eğlence-Ostim-Batıkent, Ostim-Şehit Cem Ersever Caddesi-Gar-Sıhhiye ve Etlik-Aşağı Eğlence-Kızılay-Çankaya güzergâhları gibi yeni ulaşım bağlantıları bulunmaktadır.
Aşağı Eğlence, Yenimahalle ve Ostim bağlantılarının geliştirilmesi, Etlik Şehir Hastanesine ulaşımın kolaylaştırılması ve AnkaraKart merkezlerinin her semtte hizmet vermesi de önerilmektedir.
AŞTİ'nin işlevini sürdürmesi, bunun yanında Eskişehir Yolu ve Ovacık bölgelerinde yeni şehirler arası aktarma terminallerinin oluşturulması da gündeme getirilmiştir.
Özellikle gece saatlerinde AŞTİ'ye ulaşımın kesintisiz sağlanması, Etlik, Ayvalı ve Yenimahalle gibi bölgelerden doğrudan bağlantıların oluşturulması gerekmektedir.
İlçeler arası ulaşım da ayrı bir başlık olarak ele alınmalıdır. Kızılcahamam-Çamlıdere arasında belirli güzergâhı, saati, durağı ve yazıhanesi bulunan düzenli toplu ulaşım hizmeti sunulması ve Ankara'da merkezi bir ilçeler garajı oluşturulması önerilmektedir.
Bunun yanında trafik güvenliği, yaya kaldırımlarının düzenlenmesi, kavşakların iyileştirilmesi ve etkili trafik denetimleri de ihmal edilmemelidir.
Çünkü ulaşım yalnızca bir yerden başka bir yere gitmek değildir; insanın işe, eğitime, sağlığa ve sosyal hayata erişebilmesinin temel şartıdır.
7. Konut Politikası: İnsanların Yaşayabileceği Şehirler Kurmak
Ankara'nın büyüyen nüfusu, nitelikli ve erişilebilir konut ihtiyacını da artırmaktadır. Ancak konut üretimini yalnızca daha fazla bina inşa etmek olarak görmemek gerekir. Konutun bulunduğu çevrede okul, sağlık merkezi, ulaşım, altyapı, sosyal donatı, çarşı ve diğer kamu hizmetleri de önceden planlanmalıdır.
Mustafa Bilgin, konut üretiminde yatay mimarinin, özgün tasarımların, güneş ışığından yararlanmanın ve ailelerin ihtiyaçlarına uygun yaşam alanlarının önemini vurgulamaktadır.
Öneride 110-120 metrekare civarında, 4+1, iç balkonlu ve geniş mutfaklı, az katlı konut modelleri üzerinde durulmaktadır. Bu konutların devlet güvencesinde, ihale yöntemiyle, maliyet artı makul kâr yaklaşımıyla, ön peşinat ve ödenebilir taksitlerle üretilmesi; kamu görevlileri, işçiler ve diğer vatandaşlara tahsis yoluyla sunulması önerilmektedir.
Konutların giriş katlarının genel hizmetlere ayrılması veya zemin seviyesinden yükseltilmesi, güneş alma koşullarının gözetilmesi de tasarım önerileri arasındadır.
Yeni yerleşim alanları belirlenirken harita, ziraat, orman, jeoloji ve inşaat mühendisleriyle mimarların ve şehir plancılarının birlikte çalışması gerektiği belirtilmektedir.
Bu yaklaşım son derece önemlidir. Çünkü plansız konut üretimi, gelecekte altyapı ve ulaşım sorunlarıyla birlikte yeni sosyal maliyetler doğurabilir.
Belgede köylerdeki imar uygulamalarına da geniş yer ayrılmıştır. Köylerde kadastro çalışmalarının yenilenmesi, gerçek hak sahiplerinin belirlenmesi, yol, elektrik ve su altyapısının tamamlanması ve konut yapımına ilişkin bürokratik işlemlerin azaltılması önerilmektedir.
Özellikle düzenleme ortaklık payının yüzde 40 gibi yüksek oranlarda uygulanmasına itiraz edilmekte, yüzde 5 düzeyinde tutulması savunulmaktadır. Ayrıca imar uygulamalarının mülkiyet hakkını zedelememesi, küçük ve kullanılabilir parseller oluşturulması, 15 bin metrekarelik bir alanın çok sayıda hissedara sahip tek bir parsel hâline getirilmesi gibi uygulamaların önlenmesi gerektiği ifade edilmektedir.
Belgede bu konular Anayasa'nın 35. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin mülkiyet hakkını koruyan 1 No'lu Protokolü çerçevesinde ele alınmaktadır.
Burada belirtilen oranlar ve hukuki değerlendirmeler, Mustafa Bilgin'in öneri ve görüşleridir. Uygulama öncesinde güncel imar mevzuatı ve ilgili yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmelidir.
8. Güvenli Ankara: Mahallede, Parkta ve Yolda Huzur
Bir şehrin yaşanabilir olması için vatandaşın kendisini güvende hissetmesi gerekir. Güvenlik yalnızca suç işlendikten sonra müdahale etmek değildir. Suçun önlenmesi, risklerin belirlenmesi, kamusal alanların güvenli hâle getirilmesi ve kolluk kuvvetlerinin görünürlüğünün artırılması da bu anlayışın parçalarıdır.
Mustafa Bilgin, mahallelerde, okullarda, parklarda, yollarda ve yoğun yerleşim alanlarında güvenlik tedbirlerinin artırılmasını önermektedir. Özellikle okul çevrelerinde ve parklarda düzenli polis varlığı, trafik denetimlerinin günün her saatinde etkili biçimde yürütülmesi ve trafik sıkışıklığı yaşanan kavşaklarda gerekli tedbirlerin alınması üzerinde durulmaktadır.
Kırsal bölgelerde ise hayvan hırsızlığı, yayla evi hırsızlığı, telefon kablosu hırsızlığı, tarihî eser kaçakçılığı, kaçak avlanma ve kaçak yapılaşmayla mücadele önem kazanmaktadır.
Güvenlik hizmetlerinin yalnızca şehir merkezlerinde değil, kırsal mahallelerde de etkili olması gerekir.
9. Sağlık Hizmetleri: Hastane Sayısı Kadar Erişilebilirlik de Önemli
Ankara'nın sağlık altyapısı değerlendirilirken hastanelerin sayısının yanında konumu, kapasitesi, uzman hekim sayısı, acil servis imkânları ve ulaşım bağlantıları da dikkate alınmalıdır.
Mustafa Bilgin'in belgesinde Etlik İhtisas Hastanesinin geçmişte sunduğu hizmetlere ilişkin değerlendirmeler ve hastane yapılanmasındaki değişikliklerin Ankara'nın kuzeyinde oluşturduğu yük üzerinde durulmaktadır.
Özellikle Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesinin acil servisindeki yoğunluğun arttığı, hekim sayısının yetersiz kaldığı ve acil servis kapasitesinin güçlendirilmesi gerektiği ifade edilmektedir.
Etlik Şehir Hastanesine ulaşım sorunlarının çözülmesi, üniversite hastanelerinin acil servis hizmetlerinin güçlendirilmesi ve 112 sistemiyle koordinasyonun geliştirilmesi de öneriler arasındadır.
Burada çok önemli bir sağlık politikası gerçeği bulunmaktadır: Bir hastanenin büyük ve modern olması tek başına yeterli değildir. O hastaneye ihtiyaç duyan vatandaşın zamanında ulaşabilmesi ve gerekli sağlık hizmetini gecikmeden alabilmesi gerekir.
Taşra ilçelerinde de sağlık hizmetleri geliştirilmelidir.
Kızılcahamam Devlet Hastanesinde MR hizmetinin sağlanması, ilçe hastanelerinin teknolojik donanımlarının güçlendirilmesi, diş hekimi bulunmayan ilçelere düzenli hizmet götürülmesi ve 112 sevk sisteminin ötesinde yerinde sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi önerilmektedir.
Esertepe, Şentepe, Aktepe ve Yenimahalle gibi bölgelerde yeni diş tedavi merkezleri açılması; Etlik ve Yenimahalle çevresinde fizik tedavi ve rehabilitasyon hastanelerinin kurulması da gündeme getirilmiştir.
Kızılcahamam, Haymana ve Ayaş gibi ilçelerde fizik tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinin geliştirilmesi, sağlık hizmetlerinin merkezden kırsala dengeli dağıtılması açısından önemlidir.
10. Yaşlılarımız, Engellilerimiz ve İhtiyaç Sahipleri Unutulmamalı
Bir şehrin medeniyet ölçüsü, en çok desteğe ihtiyaç duyan insanlarına nasıl davrandığıyla anlaşılır.
Mustafa Bilgin, Keçiören, Etlik, Aşağı Eğlence, Yenimahalle, Mamak, Altındağ, Etimesgut, Çankaya ve Sincan gibi bölgelerde huzurevleri ve yaşlı bakım evlerine ihtiyaç bulunduğuna dikkat çekmektedir.
Ayrıca her ilçede huzurevi, emekli evi, aile ve sosyal hizmet birimleri, çalışma ve İŞKUR müdürlükleri ile kültür ve turizm birimlerinin oluşturulması önerilmektedir.
İlçe merkezlerinde ve köylerde yaşayan yoksul, işsiz, hasta ve engelli vatandaşlara belediyeler, sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıfları ile ilgili kamu kurumları aracılığıyla ulaşılması gerektiği vurgulanmaktadır.
Gıda, giyim, yakıt, sağlık ve maddi yardımın yanında iş bulmaya yönelik destekler de sağlanmalıdır. Bu yaklaşım, sosyal yardımı yalnızca geçici bir destek olmaktan çıkararak insanın yeniden ekonomik ve toplumsal hayata katılmasını hedefleyen bir anlayışa dönüştürmektedir.
11. Üretici Pazarları ve Kırsal Ekonomi: Köyü Yaşatmadan Şehri Yaşatamayız
Ankara'nın geleceğini konuşurken kırsal alanları göz ardı edemeyiz. Çünkü köylerimiz yalnızca şehirlerin çevresindeki yerleşim birimleri değildir. Tarımsal üretimin, hayvancılığın, doğal yaşamın, kültürel mirasın ve geleneksel toplumsal ilişkilerin taşıyıcılarıdır.
Mustafa Bilgin'in önemli önerilerinden biri, her ilçede üreticiden tüketiciye doğrudan satış yapılabilecek köylü ve üretici pazarlarının kurulmasıdır.
Bu pazarlar sayesinde üreticinin emeğinin karşılığını daha doğrudan alması, tüketicinin de ürünlere daha kolay ulaşması sağlanabilir.
Beypazarı, Kızılcahamam, Çubuk, Çamlıdere, Nallıhan, Gölbaşı ve diğer kırsal ilçelerde mezbahanelerin kurulması, Et ve Süt Kurumu ile belediyelerin iş birliği yaparak köylerden yerinde canlı hayvan alımı gerçekleştirmesi önerilmektedir.
Hayvanını pazarlamakta zorlanan üreticinin desteklenmesi, kırsal ekonominin güçlendirilmesi açısından son derece önemlidir.
Ankara Büyükşehir Belediyesi bünyesinde bir Tarım Destek Bürosu kurulması; İzmir, Aydın ve Eskişehir gibi illerdeki başarılı kırsal kalkınma uygulamalarının incelenerek Ankara'ya uyarlanması da öneriler arasındadır.
Özellikle Tire Süt ve Ege Et gibi örneklerin incelenmesi, üretici birliklerinin desteklenmesi, hayvancılık, arıcılık ve meyvecilik faaliyetlerinin geliştirilmesi gerekmektedir.
Ankara Kalkınma Ajansı ile ortak projeler geliştirilerek kırsal ilçelerde gelir seviyesinin yükseltilmesi ve her yıl uzmanların ilçelere giderek yerinde incelemeler yapması da bu yaklaşımı tamamlayacaktır.
12. Köylerimizin Kimliği, Doğası ve Kültürel Mirası Korunmalı
Kırsal kalkınma yalnızca daha fazla üretim yapmak anlamına gelmez. Üretimin yapıldığı toprağı, suyu, ormanı, merayı ve tarihî dokuyu korumak da kalkınmanın ayrılmaz parçasıdır.
Mustafa Bilgin, Ankara köylerinde doğal dokunun, yaylaların, meraların, ormanların, endemik bitkilerin, sulak alanların ve kültür eserlerinin korunması gerektiğini özellikle vurgulamaktadır.
Kaçak kazıların, tarihî eser kaçakçılığının, kaçak yapılaşmanın ve biyokaçakçılığın önlenmesi; ormanlarda kontrolsüz kesimlerin ve meşe ağaçlarının kömür üretimi amacıyla tahrip edilmesinin engellenmesi gerektiğini belirtmektedir.
Bu konuda İçişleri Bakanlığı, ilgili bakanlıklar, belediyeler, jandarma, polis, orman teşkilatı ve muhtarlar arasında etkili bir iş birliği kurulmalıdır.
Her köydeki endemik bitkilerin tespit edilmesi, kırsal çevre koruma planlarının uygulanması ve düzenli ağaçlandırma çalışmalarının yürütülmesi gerekmektedir.
Ahşap köy evlerinin korunması, bakım ve onarımlarının yerinde desteklenmesi de kırsal mimari mirasımızın yaşatılması bakımından önemlidir.
Köylerimizin mimarisi, doğal yapısı, yaylaları, meraları, ormanları ve tarihî varlıkları herhangi bir rant beklentisine kurban edilmemelidir.
Burada üzerinde durulması gereken temel ilke şudur: Doğayı korumadan kalkınmak, aslında geleceğimizden tüketmektir.
13. Köylerin İdari ve Fiziksel Altyapısı Güçlendirilmeli
Belgede köylerin idari statüsü, mülkiyet yapısı ve yerleşim planları da önemli bir yer tutmaktadır.
Büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde mahalleye dönüştürülmüş köylerin tüzel kişiliklerinin, mülki sınırlarının, mühürlerinin, köy statülerinin ve adlarının iade edilmesi; köy kanunundan yararlanmalarının sağlanması önerilmektedir.
Bu öneri, ilgili mevzuatın yeniden değerlendirilmesini gerektiren önemli bir idari ve hukuki tartışmadır.
Köylerde kadastro haritalarının güncellenmesi, yeni mirasçılara göre mülkiyet kayıtlarının doğrulanması ve 2B orman kadastrosunun yenilenmesi de istenmektedir.
Kadastro pafta haritalarının köy odalarına asılması, her vatandaşın kendi taşınmazının yerini öğrenebilmesi, talep edilen köylerde imar ve yerleşim planlarının hazırlanması önerilmektedir.
Böylece köy içi yolların açılması, düzenli yerleşim alanlarının oluşturulması ve ev yapmak isteyen vatandaşların işlemlerinin kolaylaştırılması mümkün olabilir.
Belediyelerin örnek köy evi projeleri hazırlaması da dikkat çekici bir öneridir. Vatandaş, kendisine sunulan projeler arasından beğendiğini seçerek konut yapımına ilişkin işlemlerini daha kolay gerçekleştirebilir.
Köy yollarının yapılması, kışın açık tutulması, içme suyu kaynaklarının korunması, kanalizasyon altyapısının geliştirilmesi ve köyler için su yönetim planlarının hazırlanması da temel ihtiyaçlardandır.
Her köyde yangınlara müdahale edebilmek amacıyla taşınabilir su tanklarının bulundurulması, muhtarlara ve azalara görev verilmesi, Orman Genel Müdürlüğüyle koordinasyon sağlanması önerilmektedir.
Köy odalarının bakım ve onarımlarının yapılması, kitaplık, dolap, mutfak eşyası ve çay takımı gibi ihtiyaçlarının karşılanması da sosyal hayatın desteklenmesi açısından önemlidir.
Köy odaları yalnızca toplantı yapılan mekânlar değildir. Düğünlerin, cenazelerin, dayanışmanın, ortak kararların ve geleneksel kültürün yaşatıldığı toplumsal buluşma noktalarıdır.
Bu nedenle köy odalarının işlevsel hâle getirilmesi, her birine kitaplık ve ilan panosu yerleştirilmesi anlamlı bir hizmet olacaktır.
14. Köy Okulları, Camiler, Mezarlıklar ve Yerel Hafıza
Bir köyün kimliğini yalnızca evleri ve yolları oluşturmaz. Okulu, camisi, mezarlığı, köy odası, tarihî yapıları ve ortak kullanım alanları da o kimliğin parçalarıdır.
Mustafa Bilgin, öğretime açık olmayan köy okullarının metruk hâle gelmesine izin verilmemesini, bakım ve onarımlarının yapılmasını ve tapu kayıtlarının derlenerek köylerin haklarının korunmasını önermektedir.
Gelecekte ihtiyaç duyulması hâlinde bu okulların yeniden eğitim hizmetine açılabilmesi için gerekli hazırlıkların yapılması gerekmektedir.
Köy ve ilçe camilerinin periyodik bakım, boya, onarım, temizlik ve ağaçlandırma çalışmalarının yürütülmesi; ihtiyaç duyulan mobilyaların karşılanması da öneriler arasındadır.
Köy mezarlıklarının çevre düzenlemelerinin yapılması, bakım ve onarımlarının gerçekleştirilmesi, gerekli yerlerde ihata duvarlarının inşa edilmesi ve ağaçlandırılması için özel ekipler oluşturulmalıdır.
Köy düğünleri ve cenazeleri gibi toplumsal dayanışmanın yoğunlaştığı zamanlarda köylülerin ihtiyaçları yerinde tespit edilmelidir.
Bu hizmetlerin merkezden hazırlanmış standart programlarla değil, köylerin kendi ihtiyaçları dinlenerek yürütülmesi daha doğru olacaktır.
15. Köylerde Sağlık, Bilgilendirme ve Sosyal Hizmetler
Kırsal bölgelerde yaşayan vatandaşlarımızın sağlık hizmetlerine erişimi de şehir merkezlerindeki vatandaşlarla aynı ölçüde önemlidir.
Belgede köylere aile hekimlerinin ulaşması için girişimlerde bulunulması, diş hekimi bulunmayan ilçelere özel donanımlı araçlarla periyodik diş sağlığı hizmeti götürülmesi önerilmektedir.
Anne sağlığı, çocuk sağlığı ve çocuk bakımı konularında bilgilendirici kitapların hazırlanarak ailelere dağıtılması da önemli bir sosyal hizmettir.
Bunun yanında her aileye ve köy muhtarlığına resmi işlemler konusunda rehberlik edecek kılavuzların ulaştırılması önerilmektedir.
Bu kılavuzlarda ev yapımı, elektrik, su, telefon, öğrenci kaydı, vergi, imar, tapu işlemleri ve acil telefon numaraları gibi temel bilgiler bulunmalıdır.
Vatandaşın devlet hizmetlerine erişebilmesi için her işlemin hangi kurumda ve hangi belgelerle yapılacağını bilmesi gerekir.
Muhtarlar ve azalar için mevzuat, mahalle yönetimi ve kamu hizmetleri konusunda hizmet içi eğitimler düzenlenmesi; kitap, belge, örnek form ve kırtasiye desteği sağlanması da yerel yönetim kapasitesini artıracaktır.
Her köy ve mahallede ilan panolarının bulunması, belediye çalışmalarının, tarımsal desteklerin ve diğer kamu duyurularının vatandaşlara düzenli biçimde ulaştırılması gerekmektedir.
Ayrıca belediye kartıyla gerçekleştirilecek ihtiyaç ve alışverişlerin yerel esnaftan karşılanması, hem vatandaşın desteklenmesi hem de mahalle ekonomisinin canlı tutulması açısından değerlendirilebilir.
16. Temizlik, Atık Yönetimi ve Çevre Bilinci
Temiz bir şehir, yalnızca sokakların süpürülmesiyle oluşmaz. Atıkların kaynağında ayrıştırıldığı, çevrenin korunduğu ve herkesin sorumluluk üstlendiği sürdürülebilir bir sistem gerektirir.
Mustafa Bilgin, katı atıkların ayrı toplandığı bir işletim sisteminin kurulmasını, plastik, cam ve kâğıt atıkların birbirinden ayrılmasını ve çöplerin belirlenen saatlerde çıkarılması sırasında çevreye yayılmasının önlenmesini önermektedir.
Cadde ve sokakların temizliğinden sorumlu birimlerin ve görev alanlarının açık biçimde belirlenmesi de hizmet kalitesini artıracaktır. Burada belediyelerin teknik kapasitesi kadar vatandaşların çevre bilinci de önemlidir. Geri dönüşüm, atık azaltma, su tasarrufu ve doğal kaynakların korunması konusunda eğitim çalışmaları yürütülmelidir.
Çevreyi korumak, gelecek kuşaklara bırakacağımız en değerli miraslardan biridir.
17. Etlik Eski Garajları: Tarihî Dokuyu Yaşatmak
Ankara'nın kent belleğinde önemli bir yere sahip olan Etlik Eski Garajları için de özel bir öneri bulunmaktadır.
Mustafa Bilgin, yıllardır ihmal edildiğini belirttiği tarihî garajın özgün mimarisi korunarak onarılmasını, iki katlı, ahşap dokulu ve çevresinde büro ve iş yerlerinin bulunduğu yeşil bir yaşam alanına dönüştürülmesini istemektedir.
Bu yaklaşım, geçmişin izlerini silmek yerine onları çağdaş ihtiyaçlarla birleştiren korumacı şehircilik anlayışının güzel bir örneğidir.
Şehirlerin tarihî yapıları, yalnızca geçmişten kalan fiziksel kalıntılar değildir. Onlar, kent hafızasının ve toplumsal aidiyetin önemli unsurlarıdır.
18. Ankara'nın Köylerinde Üretim, Yangın Güvenliği ve Kırsal Dayanışma
Kırsal bölgelerin korunması, üretimin devamlılığıyla doğrudan ilişkilidir.
Mustafa Bilgin, köylerde tarım, hayvancılık, arıcılık ve meyveciliğin geliştirilmesini, karşılıksız tarımsal desteklerin her yıl vatandaşlara duyurulmasını ve ilgili ilçe müdürlüklerinin köylerle doğrudan iletişim kurmasını önermektedir.
Kırsal Kalkınma Dairesi bünyesinde Tarım Destek Bürosu kurulması, yerinde hayvan alımı yapılması ve ilçelere mezbahaneler kazandırılması bu düşüncenin kurumsal boyutunu oluşturmaktadır.
Bunun yanında orman yangınlarına karşı köylerde taşınabilir su tanklarının bulundurulması, görevli kişilerin belirlenmesi ve her köy için su planlarının hazırlanması gerekmektedir.
Köy tabelaları, trafik işaretleri ve yol çizgileri düzenlenmeli; uygun alanlara banklar, oturma grupları ve çardaklar yerleştirilmelidir.
Böylece kırsal alanlar yalnızca üretim yapılan yerler olmaktan çıkarak insanların yaşamaktan mutluluk duyduğu, sosyal ilişkilerini sürdürdüğü ve gelecek kurabildiği yerleşim alanlarına dönüşebilir.
19. Ankara'nın Geleceği İçin Kurumlar Arası İş Birliği
Bu kadar geniş bir hizmet alanının tek bir belediyenin imkânlarıyla yürütülmesi mümkün değildir.
Ankara Büyükşehir Belediyesi, ilçe belediyeleri, Ankara Valiliği, bakanlıkların taşra teşkilatları, üniversiteler, meslek odaları, kalkınma ajansları, sivil toplum kuruluşları ve yerel yönetimler arasında güçlü bir iş birliği kurulmalıdır.
Özellikle üniversitelerin bilgi birikiminden yararlanılması büyük önem taşımaktadır. Üniversitelerimiz yalnızca eğitim ve araştırma yapan kurumlar değildir. Aynı zamanda yaşadıkları şehrin sorunlarına bilimsel çözümler geliştiren, teknoloji üreten ve toplumsal kalkınmaya katkı sunan kurumlardır.
Ankara'nın ulaşım sorunlarından kırsal kalkınmasına, dijital belediyecilikten çevre yönetimine, afet hazırlığından sosyal hizmetlere kadar pek çok konuda üniversitelerle ortak projeler geliştirilebilir.
Ankara Kalkınma Ajansının mali ve teknik imkânları da bu çalışmaların önemli bir destek unsuru olabilir.
Yerel gazeteler, televizyonlar ve dergiler aracılığıyla yapılan çalışmaların kamuoyuna duyurulması, vatandaşların karar alma süreçlerine katılımını da güçlendirecektir.
Sonuç ve Değerlendirme
Rahmetli Mustafa Bilgin'in 9 Kasım 2019 tarihinde hazırladığı bu kapsamlı çalışma, Ankara'nın geleceğine ilişkin çok sayıda önemli meseleyi bir arada ele almaktadır.
Yeni ilçelerden kütüphanelere, öğretmenevlerinden üniversiteye, istihdamdan konut politikalarına, hastanelerden ulaşım sistemlerine, köy yollarından tarımsal desteklere, ormanların korunmasından sosyal yardımlara kadar uzanan 55 başlık, aslında tek bir temel düşüncede birleşmektedir: İnsanımız yaşadığı yerde insanca yaşayabilmeli, kamu hizmetlerine kolayca erişebilmeli ve geleceğe güvenle bakabilmelidir.
Elbette bu önerilerin tamamı aynı anda gerçekleştirilemez. Bazıları mevzuat değişikliği, bazıları kapsamlı fizibilite çalışması, bazıları ise bütçe ve kurumlar arası koordinasyon gerektirmektedir. Dolayısıyla önceliklendirme yapılmalı, uygulanabilir projeler belirlenmeli, sorumlu kurumlar ve finansman kaynakları netleştirilmeli, her proje için ölçülebilir hedefler oluşturulmalıdır.
Bana göre bu çalışmanın en önemli tarafı, Ankara'yı yalnızca merkezden ibaret görmemesidir. Çünkü Ankara, Çankaya'dan Keçiören'e, Etimesgut'tan Altındağ'a, Kızılcahamam'dan Çamlıdere'ye, Beypazarı'ndan Nallıhan'a kadar bütün ilçeleri ve köyleriyle bir bütündür.
Bir çocuğun köy okulunda nitelikli eğitim alması, bir yaşlının sağlık hizmetine ulaşabilmesi, bir çiftçinin ürününü değerinde satabilmesi, bir gencin iş bulabilmesi, bir emeklinin sosyal hayata katılabilmesi ve bir vatandaşın belediye hizmetlerine kolaylıkla erişebilmesi aynı şehircilik anlayışının parçalarıdır.
Bugün dünyada şehirler artık yalnızca nüfusları, ekonomik büyüklükleri ve teknolojik yatırımlarıyla değil; sürdürülebilirlik, sosyal adalet, dijital erişilebilirlik, çevre koruma ve yaşam kalitesi gibi ölçütlerle değerlendirilmektedir.
Ankara'nın da akıllı şehir uygulamalarını, dijital belediyeciliği, veri temelli karar mekanizmalarını ve yapay zekâ destekli hizmetleri geliştirirken insanı merkeze alan bu bütüncül yaklaşımı benimsemesi gerekir.
Çünkü teknoloji, iyi planlanmış bir şehrin hizmet kalitesini artırabilir; ancak adaletin, vicdanın, dayanışmanın ve insan sevgisinin yerini alamaz.
Bir şehri gerçekten yaşanabilir kılan, en uzak mahallesinde yaşayan vatandaşının da kendisini o şehrin eşit ve değerli bir parçası olarak hissetmesidir.
Rahmetli Mustafa Bilgin'in bu çalışmasını değerli kılan da budur. Kendisi, Ankara'nın ihtiyaçlarını yalnızca büyük projeler üzerinden değil, günlük hayatın içinden, vatandaşın beklentilerinden ve yerel yönetimlerin sorumluluklarından hareketle değerlendirmiştir.
Bu vesileyle, Ankara'nın geleceğine ilişkin düşüncelerini, önerilerini ve birikimini yazılı hâle getirerek gelecek kuşaklara bırakan merhum Mustafa Bilgin'i saygı ve rahmetle anıyorum.
Dilerim ki bu tür çalışmalar yalnızca arşivlerde kalan belgeler olarak değerlendirilmez; ilgili kurumlar tarafından incelenir, bilimsel ve hukuki açıdan ele alınır, uygulanabilir olanları projelere dönüştürülür.
Unutmayalım ki şehirler yalnızca imar planlarıyla değil, insanı yaşatma iradesiyle büyür. Çünkü Ankara'yı büyütmek başka, Ankara'da yaşayan insanların hayatını güzelleştirmek başkadır. Asıl başarı, ikisini bir arada gerçekleştirebilmektir.
Kısacası; Ankara'yı geleceğe taşımak, insanı merkeze almakla mümkündür
Saygı, minnet ve rahmetle…
Prof. Dr. Ayhan ERDEM
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
aerdem@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara DHP-Köşe Yazarı
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”
Editoryal not: Bu makale, Kamu Yönetimi Uzmanı Rahmetli Mustafa Bilgin'in 09.11.2019 tarihli belgesindeki öneriler esas alınarak hazırlanmıştır. Belgede yer alan nüfus, kurum ve hizmet durumlarına ilişkin değerlendirmeler güncel durumun doğrulanmış tespiti olarak değil, çalışmanın hazırlandığı dönemdeki görüş ve öneriler olarak aktarılmıştır. Özellikle imar ve mülkiyet hukukuna ilişkin önerilerin yürürlükteki mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
YORUM YAP