Dünya, kendi ekseni etrafında dönerken aslında bize bir saat işlevi görür. Tam 360 derecelik bir turu, 1440 dakikada (24 saat) tamamlarız. Basit bir aritmetikle: 1440 dakikayı 360 boylama böldüğünüzde, karşınıza o meşhur "4 dakika" çıkar. Güneş, bir meridyen çizgisinden bir sonrakine geçerken tam 4 dakika harcar.

Peki, neden her 111 kilometrede 4 dakika? Ekvator hattı üzerinde iki boylam arasındaki mesafe yaklaşık 111 kilometredir. Dolayısıyla, siz Ekvator’da doğudan batıya doğru 111 kilometre mesafe kat ettiğinizde, Güneş'in gökyüzündeki konumu ve buna bağlı olarak yerel namaz vakitleri tam 4 dakikalık bir kaymaya uğrar. Yani ezanın farklı zamanlarda okunması, tamamen Dünya’nın dönüş hızı ve meridyenlerin coğrafi geometrisiyle ilgili teknik bir zorunluluktur.

Küresel Ezan Zinciri: "Allahu Ekber"in Sözlerinin Kesintisiz Yolculuğu

Ezanın bir camide okunma süresi, ortalama 3 ile 5 dakika arasında değişir. Görüyor musunuz? Matematik ne kadar da şaşmaz bir uyum içerisinde! Güneş bir boylamda namaz vaktini bitirip bir sonrakine geçtiğinde, önceki bölgede okunan ezanın bitişiyle, batıdaki yeni boylamda ezanın başlaması milimetrik bir şekilde örtüşüyor.

Bu "coğrafi nöbetleşme" şu şekilde işler: Güneş, Endonezya’nın doğusunda sabah ezanının okunmasıyla güne başlar. Bu dalga; Bangladeş, Hindistan, Pakistan, Türkiye, Mekke-Medine hattı ve nihayet Kuzey Afrika üzerinden Avrupa’ya geçerken, Endonezya çoktan öğle vaktine ulaşmıştır bile. Ezan, Amerika kıtasının semalarında yankılanırken, dünyanın diğer ucunda, yani Doğu Asya'da yeni bir günün sabah ezanı, o kadim zinciri tekrar başlatır.

İslam dünyasının Uzak Doğu'dan başlayıp Amerika'ya kadar geniş bir boylam ağına yayılmış olması, bu matematiksel döngünün işlevselleşmesini sağlar. Sonuç olarak, yer kürenin herhangi bir meridyeninde, "Allahu Ekber" nidasının yükselmediği tek bir saniye bile yoktur.

Bu, sadece bir inanç ritüeli değil; Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönüşüyle, Güneş’in hareketinin ve insanlığın coğrafi yayılımının oluşturduğu, tabiatın kalbinden gelen küresel bir akıştır.

Bir dahaki sefere ezan sesini duyduğunuzda, sadece o makamı dinlemeyin; o sesin arkasında, Dünya’nın dönüş hızından kaynaklanan o muazzam 4 dakikalık coğrafi senfoniye de kulak veriniz.

Sonuç ve Değerlendirme

Yukarıda ele aldığımız teknik ve coğrafi veriler, İslam ibadet takviminin ve özellikle namaz vakitlerinin astronomik gerçeklikle ne kadar kusursuz bir uyum içinde olduğunu bir kez daha gözler önüne sermektedir. Dünya’nın ekseni etrafındaki dönüş hızı, meridyenlerin coğrafi dağılımı ve ortalama ezan süresinin (3-5 dakika) meridyenler arası zaman farkı (4 dakika) ile gösterdiği bu milimetrik örtüşme, tesadüfle açıklanamayacak kadar muntazam bir sistemin ürünüdür.

Geniş bir coğrafi yayılıma sahip olan İslam coğrafyası; Uzak Doğu'dan Amerika'ya kadar uzanan bu boylam zinciri sayesinde, yeryüzünde "Allahu Ekber" nidasının bir an olsun susmadığı küresel ve kesintisiz bir akustik halka oluşturur. Bu durum, dinî vecibelerin sadece zamansal birer kural olmadığını, aynı zamanda kozmik nizamın ve coğrafi gerçekliğin evrensel bir yansıması olduğunu açıkça kanıtlamaktadır. Sonuç olarak, her ezan sesi, yer kürenin dönüş ritmiyle senkronize olan yaşayan bir coğrafi senfonidir.

Bilimle ve sevgiyle kalın.

Saygılarımla,

Prof. Dr. Ayhan ERDEM
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
aerdem@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara DHP-Köşe Yazarı
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”

Anahtar Kelimeler