Tam da böyle bir dönemde, 7-8 Temmuz 2026 tarihlerinde Ankara'da gerçekleştirilecek 36. NATO Liderler Zirvesi, yalnızca diplomatik takvimin önemli bir toplantısı değildir. Bu zirve, önümüzdeki yıllarda Avrupa-Atlantik güvenlik mimarisini, transatlantik ilişkileri ve küresel stratejik dengeleri etkileyecek kararların ele alınacağı tarihî bir platform olma özelliğini taşımaktadır.

Türkiye'nin, 2004 İstanbul Zirvesi'nin ardından ikinci kez NATO Liderler Zirvesi'ne ev sahipliği yapacak olması da bu toplantıya ayrı bir anlam kazandırmaktadır. Jeopolitik konumu, bölgesel krizlerin merkezindeki rolü, gelişen savunma sanayii, diplomatik girişimleri ve güvenlik alanındaki tecrübesiyle Türkiye, NATO'nun geleceğinin tartışıldığı bu süreçte yalnızca ev sahibi bir ülke değil, aynı zamanda çözüm üreten stratejik bir aktör olarak öne çıkmaktadır.

Bu nedenle önümüzdeki günlerde siz değerli okurlarımızla, "Ankara Zirvesi ve NATO'nun Yeni Stratejik Dönüşümü" başlığı altında bir yazı dizisi paylaşacağız.

Bu dizide;

• NATO'nun Soğuk Savaş'tan günümüze geçirdiği dönüşümü,
• Güvenlik anlayışının neden değiştiğini,
• "NATO 3.0" olarak tanımlanan yeni dönemin temel özelliklerini,
• Rusya-Ukrayna Savaşı'nın Avrupa güvenliğine etkilerini,
• ABD-Çin rekabetinin NATO üzerindeki yansımalarını,
• Savunma sanayii, yapay zekâ ve siber güvenliğin yeni güvenlik mimarisindeki yerini,
• Türkiye'nin Karadeniz'den Orta Doğu'ya uzanan jeostratejik rolünü,
• Ankara Zirvesi'nin ülkemiz açısından doğurabileceği siyasi, askerî ve ekonomik fırsatları, bilimsel veriler, tarihsel arka plan ve güncel gelişmeler ışığında değerlendirmeye çalışacağız.

Amacımız, yalnızca zirvede hangi kararların alınacağını aktarmak değil; bu kararların Türkiye'yi, bölgemizi ve uluslararası sistemi nasıl etkileyeceğini analiz etmek; hızla değişen küresel güvenlik ortamını okuyucularımıza anlaşılır, nesnel ve stratejik bir bakış açısıyla sunmaktır.

Çünkü bugün güvenlik, artık yalnızca sınırların korunması meselesi değildir. Güvenlik; ekonomik dayanıklılıktan teknolojik üstünlüğe, enerji arzından dijital altyapılara, diplomatik etkinlikten savunma sanayiine kadar uzanan çok boyutlu bir kavram hâline gelmiştir. Ankara'da yapılacak zirve de bu yeni anlayışın şekillendiği en önemli uluslararası platformlardan biri olacaktır.

Bu düşüncelerle, yazı dizimizin ilk bölümünde NATO'nun tarihsel dönüşümünü ve Ankara Zirvesi'nin neden sadece bir liderler toplantısı değil, aynı zamanda yeni küresel güvenlik düzeninin inşasında kritik bir eşik olduğunu birlikte değerlendireceğiz.

Uluslararası Güvenlik Mimarisi Yeniden İnşa Edilirken Türkiye'nin Yükselen Stratejik Konumu

Uluslararası ilişkiler tarihi, bazı zirveleri yalnızca diplomatik temasların gerçekleştirildiği toplantılar olarak değil, yeni bir dönemin başlangıcını simgeleyen kilometre taşları olarak kaydetmiştir. 1945'te Yalta ve Potsdam, 1949'da Washington Antlaşması'nın imzalanması, 1991'de Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle şekillenen yeni güvenlik düzeni ve 1999 Washington Zirvesi bunların başlıca örnekleridir. 7-8 Temmuz 2026 tarihlerinde Ankara'da gerçekleştirilecek 36. NATO Liderler Zirvesi'nin de benzer bir tarihsel anlam taşıdığı değerlendirilmektedir.

Bu zirve, yalnızca devlet ve hükümet başkanlarının bir araya geldiği olağan bir diplomatik organizasyon değildir. Ankara'da yapılacak görüşmeler, NATO'nun önümüzdeki on yıl boyunca nasıl bir güvenlik anlayışı benimseyeceğini, Avrupa'nın savunma mimarisinin hangi esaslar üzerine yeniden şekilleneceğini ve transatlantik ilişkilerin yeni dengelerini belirleyecek kararların tartışılacağı stratejik bir platform niteliği taşımaktadır.

Bugün dünya, Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana görülmemiş ölçüde çok katmanlı güvenlik riskleriyle karşı karşıyadır. Rusya-Ukrayna Savaşı Avrupa'da klasik devletler arası savaş olgusunu yeniden gündeme taşırken, Çin'in ekonomik ve askerî yükselişi küresel güç dağılımını değiştirmektedir. Ortadoğu'da süregelen çatışmalar, Kızıldeniz'de deniz ticaretini tehdit eden gelişmeler, enerji arz güvenliği, düzensiz göç, uluslararası terörizm, siber saldırılar, uzay teknolojilerinin askerîleştirilmesi ve yapay zekâ destekli hibrit tehditler, güvenlik kavramını yalnızca askerî sınırlar içinde değerlendirmeyi imkânsız hâle getirmiştir.

Dolayısıyla Ankara Zirvesi'nin temel özelliği, yalnızca mevcut tehditleri değerlendirmek değil; geleceğin güvenlik ortamına uygun yeni bir NATO vizyonunu şekillendirmektir.

Nato'nun Üç Büyük Dönüşümü

Uluslararası güvenlik literatüründe son yıllarda giderek daha fazla kullanılan "NATO 3.0" kavramı, ittifakın tarihsel dönüşümünü anlamak açısından önemli bir analitik çerçeve sunmaktadır.

• NATO 1.0: Kolektif Savunmanın İttifakı

1949 yılında kurulan NATO'nun ilk dönemi, yaklaşık kırk yıl boyunca Soğuk Savaş'ın belirlediği güvenlik ortamı içerisinde gelişmiştir.

Bu dönemin temel mantığı oldukça açıktır. Sovyetler Birliği'nin Avrupa üzerindeki baskısını dengelemek, nükleer caydırıcılığı korumak ve Kuzey Atlantik bölgesinin kolektif savunmasını sağlamaktır.

Tehdit belirliydi. Cephe belliydi. Savunma planları klasik kara, hava ve deniz kuvvetleri üzerine kuruluydu. İttifakın başarısı büyük ölçüde askerî güç dengesiyle ölçülüyordu.

NATO'nun 5. Maddesi, yani "Bir üyeye yapılan saldırının tüm üyelere yapılmış sayılması" ilkesi, bu dönemin en güçlü caydırıcılık mekanizmasını oluşturdu.

•  NATO 2.0: Kriz Yönetiminin İttifakı

1991'de Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla birlikte NATO tarihinin en büyük varoluşsal sorgulamasını yaşamıştır.

Yeni düşman kimdi? İttifak hangi amaçla varlığını sürdürecekti?

Bu gibi sorulara verilen cevap, NATO'nun görev alanını genişletmesi olmuştur.

Bosna-Hersek'te barış operasyonları, Kosova müdahalesi, Afganistan'daki ISAF görevi, korsanlıkla mücadele faaliyetleri ve uluslararası terörizmle mücadele operasyonları NATO'nun ikinci dönemini şekillendirmiştir.

Bu süreçte ittifak artık yalnızca kendi sınırlarını koruyan askerî bir örgüt olmaktan çıkmış; kriz yönetimi, istikrar operasyonları, ortaklık politikaları ve uluslararası güvenlik üretme kapasitesi geliştiren çok yönlü bir güvenlik örgütüne dönüşmüştür.

Ancak bu dönemde savunma sanayii üretimi ikinci planda kalmıştır. Avrupa ülkelerinin önemli bölümü savunma bütçelerini azaltmış, mühimmat stokları küçülmüş, ağır sanayi üretim kapasitesi daralmış ve savunma tedarik zincirleri küreselleşmenin sağladığı ekonomik kolaylıklara bırakılmıştır.

Bugün yaşanan birçok sorunun kökeni de aslında bu dönemde alınan kararların doğal sonucudur.

•  NATO 3.0: Üretim Gücü Kadar Güçlü Bir İttifak

Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırısı yalnızca Avrupa'nın güvenlik mimarisini değil, NATO'nun stratejik zihniyetini de değiştirmiştir.

İki yılı aşkın süredir devam eden savaş, modern çatışmaların yalnızca askerî birliklerle değil, ekonomik dayanıklılıkla, sanayi kapasitesiyle ve teknoloji üstünlüğüyle kazanıldığını açık biçimde göstermiştir.

Savaş alanında kullanılan milyonlarca top mermisi, yüz binlerce insansız hava aracı, gelişmiş hava savunma sistemleri, elektronik harp ekipmanları ve hassas güdümlü mühimmat, savunma sanayiinin sürekliliğinin en az askerî eğitim kadar önemli olduğunu ortaya koymuştur.

İşte Ankara Zirvesi'nin en önemli özelliği burada ortaya çıkmaktadır.

Ankara'da ilk kez NATO liderleri, sadece askerî planları değil, üretim planlarını da birlikte değerlendireceklerdir.

Artık "kaç tankımız var?" sorusunun yerini "yılda kaç tank üretebiliriz?" sorusu almaktadır.

"Kaç füzemiz var?" sorusundan daha önemli olan, "kaç ay boyunca kesintisiz füze üretebiliriz?" sorusudur.

Dolayısıyla NATO'nun yeni caydırıcılık anlayışı, yalnızca askerî kuvvet büyüklüğüne değil; ekonomik direnç, sanayi üretim kapasitesi, teknoloji geliştirme kabiliyeti ve kritik tedarik zincirlerinin güvenliğine dayanmaktadır.

Bu nedenle birçok güvenlik uzmanı, Ankara Zirvesi'ni "üretim ekonomisinin NATO'ya dönüşü" olarak tanımlamaktadır.

Savunma sanayii artık yalnızca ekonomik bir sektör değildir. Millî güvenliğin ayrılmaz bir unsurudur.  Hatta bazı uzmanlara göre XXI. yüzyılda sanayi kapasitesi, askerî gücün ön koşulu hâline gelmiştir.

Bu yeni yaklaşım, NATO tarihinde önemli bir zihniyet değişimini temsil etmektedir. Çünkü geleceğin savaşlarının kaderini yalnızca cephedeki askerler değil; fabrikalar, araştırma merkezleri, yapay zekâ laboratuvarları, yarı iletken üretim tesisleri, enerji altyapıları ve siber güvenlik merkezleri de belirleyecektir.

Ankara Zirvesi, işte bu çok boyutlu güvenlik anlayışını kurumsallaştıracak kararların tartışılacağı tarihî bir platform olarak öne çıkmaktadır. (Devam Edecek)

Saygılarımla,

Prof. Dr. Ayhan ERDEM
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
aerdem@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara DHP-Köşe Yazarı
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”