Kokmadan Gömülmek İstiyorum

Bu yazıyı yazmamın asıl sebebi toplumda yalnızlığın artması ve teknolojide ortaya çıkan takip sistemlerinin sağlayabileceği faydalara işaret etmek ve hükümet ve yerel yönetimleri bu konuda hazır olmaya davet etmektir.

Yalnız yaşamanın sonucu yalnız ölmektir. Zamanında fark edilmesi halinde sorun yoktur. Gereken yapılır. Ancak zamanında fark edilmemesi halinde ceset bozulacak ve kokmaya başlayacaktır.

Bu mesele, yalnızca bireysel bir hayat tarzı tercihi ya da aile içi bir sorun olarak görülmemelidir. Yalnızlığın derinleştiği toplumlarda, insan onurunu koruyan sosyal destek ağlarının ve erken uyarı mekanizmalarının geliştirilmesi giderek daha önemli hale gelmektedir.

Yalnızlığın Muhtemel Sebepleri

Yalnızlık, kişinin sosyal ilişkilerinin niteliği ve niceliği bakımından yetersiz hissetmesidir.

Yalnızlığı doğuran başlıca sebepler; evlenmeme, boşanma veya ayrılık, kentleşme ve komşuluk ilişkilerinin zayıflaması, çocukların başka şehir veya ülkelerde yaşaması, eşin, arkadaşların veya yakınların vefatıdır.

Emeklilik sonrası sosyal çevrenin daralması, kronik hastalıklar ve hareket kısıtlılığı, depresyon ve diğer ruhsal sorunlar, kentleşme ve komşuluk ilişkilerinin zayıflaması ve ekonomik yetersizlikler de yalnızlığı artıran sebeplerdendir. Toplumsal dışlanma da bu listeye eklenebilir. Dijital iletişimin yüz yüze iletişimin yerini alması da hafife alınamayacak sebeplerden birisidir.

Yalnızlık, çoğu zaman sessiz ilerleyen; dışarıdan fark edilmesi zor, fakat bireyin günlük yaşamla bağını giderek zayıflatan bir süreçtir. Bu nedenle sorun ortaya çıktıktan sonra değil, ortaya çıkmadan önce fark edilmelidir.

Ölümün Geç Fark Edilmesine Yol Açan Durumlar

Düzenli ziyaret eden yakınların olmaması, komşularla iletişim eksikliği, sağlık sorunları, acil durumda yardım isteyememe ve sosyal hizmet sistemlerinin yetersizliği ölümün fark edilmesini geciktirecektir.

Bu durumda da cenazede bozulma ve kokma başlayacaktır.

Burada asıl mesele, bir kişinin günlerce fark edilmeden yalnız kalmasını önleyebilecek sosyal ve teknolojik tedbirlerin ne ölçüde kurulabildiğidir. Yakın çevre, mahalle dayanışması, sağlık hizmetleri ve yerel yönetimlerin koordinasyonu bu noktada belirleyici olabilir.

Kokmadan Gömülmek İçin Teknolojik İmkânlar

Günümüzde ev içi takip sistemleri olarak adlandırılabilecek teknolojiler mevcuttur. Bunlar; akıllı bileklikler, düşme algılayıcı sensörler, hareket sensörleri, akıllı saatlerin acil çağrı özellikleri ve yaşam belirtisi takip sistemleridir.

Belirli bir süre hareket algılanmadığında yakınlarına ve sağlık ekiplerine haber verilebilir.

Uzaktan hasta izleme sistemleri, kalp ritmi ve tansiyon takip cihazları ile tele-sağlık uygulamaları da bu amaçla kullanılabilecek sağlık takip teknolojileridir.

Dijital bildirim sistemleri de burada devreye sokulabilir. Düzenli telefon kontrol uygulamaları, günlük “iyi misiniz?” sistemleri ve acil durum çağrı merkezleri bu kapsamda değerlendirilebilir.

Ölüm tespit edildiğinde hastane morgları, belediye morgları ve cenaze nakil araçlarındaki soğutma sistemleri de kullanıma hazır tutulabilir.

Teknoloji, insan ilişkilerinin yerini alabilecek bir araç değildir. Ancak sosyal bağların zayıfladığı veya acil müdahalenin gecikebildiği durumlarda, insan hayatına ve insan onuruna hizmet eden önemli bir destek mekanizması olabilir.

Bu Konuda Kim Ne Yapabilir?

Sağlık Kuruluşları

Evde sağlık hizmetleri yaygınlaştırılabilir. Riskli bireyler takip edilebilir. Acil durum alarm sistemleri kurulabilir.

Sağlık kuruluşlarının yalnız yaşayan, kronik rahatsızlığı bulunan veya hareket kabiliyeti sınırlı bireylere yönelik izleme ve yönlendirme kapasitesini geliştirmesi, erken müdahale bakımından önem taşımaktadır.

Sosyal Hizmet Kurumları

Sosyal izolasyon haritaları oluşturulabilir. Gönüllü ziyaret programları yapılabilir. Psikolojik destek hizmetleri sunulabilir.

Sosyal hizmet anlayışı, yalnızca ekonomik destekle sınırlı kalmamalı; bireyin toplumsal bağlarını güçlendirecek, düzenli iletişim ve ziyaret imkânı sağlayacak mekanizmalarla desteklenmelidir.

Yerel Yönetimler ve Muhtarlıklar

Yalnız yaşayanların belirlenmesi, mahalle bazlı takip sistemlerinin oluşturulması ve komşuluk dayanışmasının teşvik edilmesi düşünülebilir.

Mahalle ölçeğinde kurulacak gönüllülük ağları, düzenli iletişim uygulamaları ve sosyal destek programları hem yalnızlığı azaltabilir hem de olası acil durumlarda daha hızlı farkındalık sağlayabilir.

Aile Bireyleri

Düzenli telefon görüşmeleri, günlük veya haftalık ziyaret planları ve acil durum iletişim ağlarının oluşturulması sağlanabilir.

Aile bağlarının güçlü tutulması, yaşlılık, hastalık, emeklilik ve yalnızlaşma süreçlerinde yalnız yaşayan bireylerin hayatla bağını korumasına yardımcı olabilir.

Sonuç

Yalnızlık sadece psikolojik bir sorun değil, aynı zamanda ölümün geç fark edilmesine yol açabilen önemli bir toplumsal sorundur.

Akıllı sensörler, acil çağrı sistemleri, uzaktan sağlık takibi ve belediyelerin sosyal destek programları sayesinde yalnız yaşayan kişilerin daha erken fark edilmesi ve vefat durumunda cenazenin bozulmadan morg hizmetlerine ulaştırılması mümkün olabilir.

Bu nedenle teknolojik çözümler ile sosyal dayanışma mekanizmalarının birlikte geliştirilmesi gerekmektedir.

İnsan onuruna yakışan yaklaşım; yalnız yaşayan bireyin hayattayken fark edilmesini, ihtiyaç duyduğunda destek alabilmesini ve vefatı halinde de insani koşullarda gerekli hizmetlere ulaştırılmasını sağlamaktır.

Prof. Dr. Ahmet MAHİROĞLU
Gazi Üniversitesi E. Öğretim Üyesi
Gazete Ankara Dijital Haber Portalı – Köşe Yazarı
amahiroglu@gazeteankara.com.tr