Birlikte yemek yemek neden yakınlaştırıyor? Sofrada kahkaha ve anıların etkisi
Bir sofrayı unutulmaz kılan ne: Yemekler mi, birlikte güldüğümüz insanlar mı? Oxford Üniversitesi’nden Robin Dunbar’ın 2 bin yetişkinle gerçekleştirilen araştırması, ortak sofraların yaşam memnuniyeti ve sosyal ilişkilerle bağlantısını inceliyor. Bulgularda özellikle iki unsur öne çıkıyor: Kahkaha ve paylaşılan anılar.
ANKARA | GA Dijital Haber Portalı | Magazin ve Yaşam Haberleri- Bir arkadaş buluşmasında yemekler bitse de sohbet uzar. Eski bir anı anlatılır, herkesin hatırladığı bir olay yeniden kahkahaya dönüşür. Masadan kalkarken de çoğu zaman yalnızca güzel yemek yemiş değil, birbirimize biraz daha yakınlaşmış hissederiz.
Oxford Üniversitesi Deneysel Psikoloji Bölümünden Robin I. M. Dunbar’ın araştırması, bu tanıdık deneyimin sosyal ilişkilerimizdeki yerini ele alıyor. Birleşik Krallık’ta 2 bin yetişkinin katıldığı ankete dayanan çalışma, başkalarıyla yemek yiyen kişilerin daha yüksek yaşam memnuniyeti bildirdiğini ve ihtiyaç duyduklarında güvenebilecekleri daha geniş bir yakın çevreye sahip olduğunu ortaya koyuyor.
“Breaking Bread: the Functions of Social Eating” başlıklı makale, 11 Mart 2017’de Adaptive Human Behavior and Physiology dergisinde yayımlandı. Araştırmanın merkezinde, günlük hayatın sıradan görünen bir alışkanlığı bulunuyor: Aynı sofraya oturmak.
Yakınlaşmada şakadan çok birlikte gülmek öne çıkıyor
Araştırmanın dikkat çekici bulgularından biri, sofradaki şakalarla kahkahanın aynı sonucu vermemesi.
Katılımcılara, birlikte yaşamadıkları kişilerle yedikleri son akşam yemeğinde neler yaptıkları ve yemek sonrasında bu kişilere ne ölçüde yakınlık hissettikleri soruldu. Gülmek, anıları hatırlamak, şaka yapmak, şarkı söylemek ve oyun oynamak gibi farklı unsurlar değerlendirildi.
Analizde kahkaha ve geçmişe ilişkin anıların paylaşılması, yemek sonrasında bildirilen yakınlıkla en güçlü bağlantıyı gösteren unsurlar oldu. Şaka yapılması ise diğer etkenler birlikte değerlendirildiğinde, tek başına istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki göstermedi.
Başka bir ifadeyle, sofrada birinin sürekli espri yapmasından çok, insanların birlikte gülmesi öne çıktı. Katılımcıların hatırladığı akşam yemeklerinin yüzde 67,9’unda kahkaha, yüzde 51,5’inde ise anıların paylaşılması vardı.
Bu bulgu, eski dostlarla buluşulduğunda neden dönüp dolaşıp aynı hikâyelerin anlatıldığını düşünmek için de ilginç bir pencere açıyor: Ortak geçmişi hatırlamak, araştırmada daha güçlü yakınlık hissiyle ilişkili bulunuyor.
Akşam yemeğinin ayrı bir yeri olabilir
Katılımcılar, birlikte yaşamadıkları kişilerle yedikleri akşam yemeklerinin ardından, öğle yemeklerine kıyasla daha fazla yakınlık hissettiklerini bildirdi.
Ancak bu sonuç, akşam saatlerinin herkesi mutlaka yakınlaştırdığı anlamına gelmiyor. Araştırma, buluşmaların süresini, ortamını ve bütün koşullarını eşitleyen bir deney değil; katılımcıların hatırladıkları öğünlere ilişkin değerlendirmelerine dayanıyor.
Yine de bulgu, gündelik yaşamda sık karşılaşılan bir deneyimle örtüşüyor: Bazı akşam sofraları, yemeğin ötesine geçen uzun sohbetlere dönüşebiliyor.
Büyük bir davet şart mı? Araştırmadaki sofralar çoğunlukla küçük
Araştırmada son hatırlanan öğle yemeklerinde, katılımcının kendisi dâhil ortalama 3,3 kişi; akşam yemeklerinde ise 3,6 kişi bulunuyordu.
Öğle buluşmalarının yalnızca yüzde 21’i, akşam buluşmalarının da yüzde 27’si dört kişiden kalabalıktı. Dolayısıyla çalışmada değerlendirilen sosyal yemeklerin çoğu, büyük davetlerden ziyade küçük grupların buluşmalarıydı.
Sofradaki kişi sayısı da akşam yemeği sonrasında bildirilen yakınlıkla anlamlı bir ilişki gösterdi. Bununla birlikte araştırma, “İdeal sofra şu kadar kişiden oluşur” biçiminde bir sayı belirlemiyor.
Birlikte yemek yiyenlerin destek çevresi daha genişti
Katılımcılara, ihtiyaç duyduklarında duygusal, sosyal veya maddi destek için kaç yakınlarına güvenebilecekleri de soruldu.
Başkalarıyla daha sık akşam yemeği yiyenlerin, güvenebileceklerini belirttikleri arkadaş ve aile çevresi daha genişti. Akşam yemeklerini en azından zaman zaman başkalarıyla paylaşanlar, bu öğünü her zaman yalnız yiyenlere göre daha yüksek mutluluk ve yaşam memnuniyeti de bildirdi.
Buradaki önemli ayrıntı, ilişkinin iki yönde de işleyebilmesi: Ortak sofralar arkadaşlıkları besleyebilir; daha geniş arkadaş çevresine sahip olmak da birlikte yemek yeme fırsatlarını artırabilir.
Görüşmek istediğimiz biri var, ama buluşmayı erteliyoruz
Araştırmanın sosyal hayata ilişkin en tanıdık sonuçlarından biri de ertelenen buluşmalarla ilgili.
Katılımcıların yüzde 65’i, görüşmek veya birlikte zaman geçirmek için daha fazla çaba göstermesi gerektiğini düşündüğü birinin bulunduğunu belirtti. Yüzde 30’u son altı ay içinde en yakın arkadaşıyla, yüzde 45’i ise eski bir arkadaşıyla yemek yemediğini söyledi.
Buna karşılık yüzde 76,4’ü, yemek paylaşmanın insanları birbirine yakınlaştırmak için iyi bir yol olduğunu düşünüyordu.
Bu oranlar, Nisan 2016’da Birleşik Krallık’ta yapılan ankete ait. Türkiye’deki sofra ve arkadaşlık alışkanlıklarına ilişkin bir ölçüm sunmuyor.
Yakınlığı yaratan yemek mi, sofrada yaşananlar mı?
Araştırmanın açık bıraktığı temel soru bu. Dunbar, yemek yemenin kendisiyle, yemek sırasında gerçekleşen sohbet ve gülme gibi davranışların etkisini kesin olarak ayırmanın bu anketle mümkün olmadığını belirtiyor.
Çalışmada kişi sayısı, kahkaha ve anı paylaşımının yanı sıra alkol tüketimi de yakınlık bildirimleriyle ilişkili bulundu. Bu bulgu, alkolün yakınlaşmak için gerekli veya yararlı olduğunu kanıtlamıyor. Çikolata tüketimiyle yakınlık arasında ise anlamlı bir ilişki saptanmadı; ancak bundan hareketle bütün yiyeceklerin etkisi hakkında sonuç çıkarmak mümkün değil.
Yazar, sosyal bağların oluşmasında endorfin sisteminin olası rolünü de tartışıyor. Bununla birlikte araştırmada hormon ölçümü yapılmadı; bu açıklama, doğrudan sınanmış bir sonuç değil.
Ankete ve kişisel beyanlara dayanan çalışma, birlikte yemek yemenin mutluluğa neden olduğunu kesinleştirmiyor. Dunbar da neden-sonuç ilişkisinin deneysel araştırmalarla doğrulanması gerektiğini vurguluyor.
Araştırmanın sofraya taşıdığı en dikkat çekici bilgi ise şu: İnsanların yemek sonrasında hissettiği yakınlıkta, birlikte gülmek ve ortak anıları hatırlamak belirgin biçimde öne çıkıyor. Bir buluşmanın hafızada kalan tarafı, menü kadar masanın etrafında paylaşılanlar da olabilir.
Haber kaynağı: Dunbar, R. I. M. (2017). Breaking Bread: the Functions of Social Eating. Adaptive Human Behavior and Physiology, 3, 198–211.
Makalenin özgün yayın adresi:
https://link.springer.com/article/10.1007/s40750-017-0061-4
Kalıcı DOI adresi:
https://doi.org/10.1007/s40750-017-0061-4
YORUM YAP